تقریباً همه ما گزگز، خواب رفتن یا سوزن سوزن شدن دست را تجربه کرده‌ایم. گزگز دست معمولاً به تدریج رفع میشود و بدون اینکه نگران شویم آن را فراموش می‌کنیم. اما زمانی که گزگز دست مکرراً اتفاق بیفتد و دلیل خاصی هم نداشته باشد، کم‌کم آزار دهنده شده و باعث نگرانی میشود. باید بدانیم گزگز دست صرفاً یک علامت است نه یک بیماری؛ علامتی که اشاره به طیف وسیعی از بیماری‌ها دارد و تشخیص آن بسیار دشوار و زمان‌بر است.
بیماری‌ها و عوارض مختلفی وجود دارند که گزگز و مور مور دست را به عنوان یکی از علائم خود به همراه دارند. از موارد ساده‌ای مثل اضطراب، کمبود ویتامین و عوارض داروهای مصرفی گرفته تا شرایط پیچیده‌تری مثل دیابت، سندرم تونل کارپال و فتق دیسک گردن.
گزگز دست نشانه چیست؟
خواب رفتن، سوزن سوزن شدن یا گزگز دست، علامتی بسیار شایع است و معمولاً زمانی اتفاق می‌افتد که فشار مداوم روی عصب وجود دارد، درست مثل زمانی که افراد دستشان را زیر سر قرار می‌دهند و می‌خوابند. زمانی که فشار از روی عصب برداشته میشود، احساس گزگز هم به تدریج کاهش می‌یابد و رفع میشود.
اما علت گزگز دست همیشه هم به این سادگی نیست. در واقع گزگز دست اگر مکرراً اتفاق بیفتد، می‌تواند علامت یک بیماری زمینه‌ای باشد و تنها راه درمان آن، تشخیص و درمان بیماری یا عارضه عامل گزگز است. از جمله بیماری‌هایی که ممکن است سبب گزگز دست شوند عبارتند از عصب تحت فشار، فتق دیسک گردن، سندرم تونل کارپال، دیابت، MS، رماتیسم و … .
در جدول زیر خلاصه‌ای از شایع‌ترین علل گزگز دست و علائم همراه با آن ارائه شده است.
| علت | علائم دیگر به جز گزگز دست |
|---|---|
| فتق دیسک گردن | – درد در نزدیکی یا بین تیغه‌های شانه – دردی که از سرشانه شروع شده و به بازوها و گاهی دست‌ها و انگشتها کشیده میشود – درد گردن به خصوص در پشت و طرفین گردن – دردی که هنگام خم کردن یا چرخاندن گردن افزایش می‌یابد |
| سندرم تونل کارپال | – بی حسی در مچ دست، دست و انگشتها (به خصوص نوک انگشتها) – درد در مچ دست، دست و انگشتها – مشکل در استفاده از دست برای نگه داشتن یا کنترل اشیاء (مثل در دست گرفتن گوشی تلفن، خودکار، ماوس کامپیوتر) |
| سندرم تونل کوبیتال | – حساسیت ناحیه داخلی آرنج – درد همراه با سوزن سوزن شدن هنگام خم‌شدن آرنج – مشکل در گرفتن و نگه داشتن اجسام – افزایش گزگز دست در شب – خم شدن انگشت کوچک و انگشت حلقه به سمت داخل |
| آسیب عصب رادیال | – درد و بی‌حسی در انگشتان مخصوصا انگشت شصت – مشکل در صاف کردن بازو – مشکل در باز کردن انگشتان – مشکل در صاف کردن مچ |
| کمبود ویتامین‌ها | – ضعف (کمبود ویتامین B12 ،B6) – خستگی (کمبود ویتامین B12) – عدم تعادل در حرکت (کمبود ویتامین B12) – از دست دادن حافظه (کمبود ویتامین B12) – بی‌قراری (کمبود ویتامین B12 ،B6) – افسردگی (کمبود ویتامین B6) – سردرگمی (کمبود ویتامین B6) |
چه زمانی برای گزگز دست باید به دکتر مراجعه کنید؟
در صورتی که احساس کردید گزگز دست شما:
- هیچ دلیل واضحی ندارد
- مکرراً اتفاق می‌افتد و به تدریج بدتر میشود
- به مرور قسمت‌های بالاتر دست یا نقاط دیگر بدن را درگیر میکند
- در هر دو طرف بدن بروز پیدا میکند
- به نظر می‌رسد مربوط به فعالیت‌های پرتکرار (مثل استفاده مداوم از کیبورد، ابزار و …) است
- فقط در یک بخش بدن مثلاً در یکی از انگشتها اتفاق می‌افتد
- همراه با آن علائمی همچون ضعف، سرگیجه، اختلال دید، کاهش اشتها، اسپاسم عضلانی، درد در ناحیه گردن، ساعد یا انگشتها وجود دارد
بهتر است در اسرع وقت به پزشک متخصص مراجعه کنید.
روش تشخیص علت گزگز دست
از آنجا که گزگز و سوزن سوزن شدن دست دلایل بسیار متعددی می‌تواند داشته باشد، تشخیص آن فرایندی سخت و زمان‌بر است. پزشک برای تشخیص علت گزگز دست در مورد علائم فرد از او سوالاتی می‌پرسد، معاینه فیزیکی انجام می‌دهد و سابقه پزشکی او را بررسی میکند.
در ادامه، پزشک آزمایشاتی مثل آزمایش خون را برای تأیید یا رد علل احتمالی تجویز میکند. با توجه به علل احتمالی، ممکن است پزشک درخواست انجام اسکن رادیوگرافی، سونوگرافی، یا تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) کند. در مواردی که نوروپاتی محیطی (آسیب به اعصاب محیطی) عامل گزگز دست باشد، الکترومیوگرافی (نوار عصب و عضله) و مطالعات هدایت عصبی می‌تواند به ارزیابی میزان و نوع آسیب کمک کند.
با توجه به این که در بسیاری از موارد گزگز دست مرتبط با عارضه‌های ستون فقرات و نوروپاتی محیطی است، بهتر است برای تشخیص علت گزگز دست به یک متخصص و جراح مغز و اعصاب، دیسک و ستون فقرات مراجعه شود. اگر گزگز در پا نیز احساس میکنید این مطلب برای شماست.
درمان خواب رفتن و گزگز دست چیست؟
درمان خواب رفتن، مورمور و سر شدن دست به علت ایجادکننده آن بستگی دارد و هیچ درمان واحدی برای همه افراد وجود ندارد. اگر این علائم فقط پس از قرار گرفتن دست در وضعیت نامناسب ایجاد شوند، معمولاً با تغییر وضعیت بدن و برداشتن فشار از روی عصب طی چند دقیقه برطرف می‌شوند و نیاز به درمان خاصی ندارند. اما زمانی که گزگز دست به‌طور مکرر تکرار شود، مدت طولانی باقی بماند یا با ضعف عضلانی، درد گردن، کاهش قدرت انگشتان یا بی‌حسی دائمی همراه باشد، باید علت زمینه‌ای آن شناسایی و درمان شود.
درمان ممکن است شامل اصلاح فعالیت‌های روزانه، استفاده از مچ‌بند طبی، فیزیوتراپی، مصرف داروهای ضدالتهاب یا داروهای مخصوص دردهای عصبی، اصلاح کمبود ویتامین‌ها، کنترل دیابت یا درمان بیماری‌های ستون فقرات باشد. در مواردی مانند فتق دیسک گردن، سندرم تونل کارپال پیشرفته یا فشردگی شدید عصب، ممکن است پزشک انجام تزریق‌های تخصصی یا جراحی را توصیه کند. بنابراین درمان مؤثر زمانی امکان‌پذیر است که ابتدا علت دقیق مورمور، سر شدن یا خواب رفتن دست مشخص شود.
علت گزگز، سوزن‌سوزن شدن و بی‌حسی دست راست و چپ
گزگز، مورمور، سوزن‌سوزن شدن یا بی‌حسی دست راست و چپ می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد و صرفاً از روی سمت درگیر نمی‌توان علت را مشخص کرد. در بسیاری از موارد، فشار یا تحریک عصب در مچ، آرنج یا گردن عامل اصلی است. فعالیت‌های تکراری مانند کار با ماوس و کیبورد، رانندگی طولانی، استفاده مداوم از تلفن همراه یا قرار گرفتن دست و آرنج در وضعیت نامناسب می‌تواند این علائم را ایجاد یا تشدید کند. با این حال، اگر بی‌حسی به‌صورت ناگهانی ایجاد شود و با ضعف یک طرف بدن، اختلال گفتار، افتادگی صورت یا علائم قلبی همراه باشد، نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد.
علت گزگز و خواب رفتن دست راست چیست؟
گزگز و خواب رفتن دست راست در بسیاری از افراد با فشار مکرر روی اعصاب ارتباط دارد؛ به‌خصوص اگر دست راست دست غالب باشد و بیشتر در فعالیت‌های روزمره استفاده شود. کار طولانی با ماوس و کیبورد، خم نگه داشتن مچ، رانندگی، کار با ابزارهای لرزشی یا انجام حرکات تکراری می‌تواند به عصب‌های دست فشار وارد کند. برای مثال، در سندرم تونل کارپال، عصب مدیان در ناحیه مچ تحت فشار قرار می‌گیرد و معمولاً گزگز یا بی‌حسی شست، انگشت اشاره، انگشت میانی و بخشی از انگشت حلقه ایجاد میشود.
گاهی منشأ علائم در خود دست نیست و به گردن مربوط میشود. فشار یا تحریک ریشه‌های عصبی در ستون فقرات گردنی می‌تواند باعث انتشار درد، گزگز یا بی‌حسی از گردن و شانه به سمت دست شود. در مقابل، اگر علائم بیشتر در انگشت کوچک و نیمه داخلی انگشت حلقه احساس شوند، احتمال درگیری عصب اولنار، به‌ویژه در ناحیه آرنج و تونل کوبیتال، مطرح میشود.
علت گزگز و خواب رفتن دست چپ چیست؟
گزگز و بی‌حسی دست چپ نیز می‌تواند مانند دست راست در اثر فشار روی عصب در مچ یا آرنج، مشکلات ستون فقرات گردنی یا فعالیت‌های تکراری ایجاد شود. بنابراین صرف چپ بودن دست به این معنا نیست که علت حتماً قلبی است. با این حال، شروع ناگهانی علائم دست چپ همراه با درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس، تعریق سرد، تهوع یا انتشار درد به فک و شانه می‌تواند نشانه یک وضعیت اورژانسی قلبی باشد و باید بدون تأخیر بررسی شود.
همچنین بی‌حسی یا ضعف ناگهانی یک طرف بدن، به‌خصوص اگر همراه با افتادگی صورت، اختلال در صحبت کردن، اختلال دید یا مشکل در راه رفتن باشد، می‌تواند از علائم سکته مغزی باشد. در چنین شرایطی مهم نیست که دست راست درگیر شده باشد یا دست چپ؛ مراجعه فوری به اورژانس ضروری است.
مقایسه علت گزگز دست راست و چپ
| مورد | دست راست | دست چپ |
|---|---|---|
| علل شایع | فشار روی عصب در مچ یا آرنج، دیسک و مشکلات گردن، کار با ماوس و کیبورد، رانندگی و حرکات تکراری | فشار روی عصب در مچ یا آرنج، دیسک و مشکلات گردن، وضعیت نامناسب دست و فعالیت‌های تکراری |
| الگوی مهم علائم | گزگز انگشتان بر اساس عصب درگیر؛ ممکن است با درد گردن یا شانه همراه باشد | الگوی مشابه؛ اما علائم ناگهانی همراه با نشانه‌های قلبی نیازمند توجه فوری است |
| علائم هشدار | بی‌حسی یا ضعف ناگهانی، افتادگی صورت، اختلال گفتار یا تاری دید | موارد بالا، به‌علاوه درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس، تعریق سرد یا تهوع |
| مراجعه پزشکی | در صورت تداوم یا تکرار علائم، بررسی توسط متخصص مغز و اعصاب یا ارتوپد می‌تواند لازم باشد | در علائم پایدار مشابه دست راست؛ در صورت همراهی با علائم قلبی یا عصبی ناگهانی، مراجعه فوری به اورژانس |
خواب رفتن دست از آرنج به پایین چه علتی دارد؟
وقتی بی‌حسی یا گزگز فقط از ناحیه آرنج به پایین (ساعد، مچ و انگشتان) احساس میشود و بالاتر از آرنج را درگیر نمی‌کند، معمولاً به یکی از دو عصب اصلی این ناحیه مربوط است: عصب اولنار (که در سندرم تونل کوبیتال گرفتار میشود) یا عصب مدیان (که در سندرم تونل کارپال درگیر است). محل دقیق بی‌حسی می‌تواند به تشخیص کمک کند:
- اگر بی‌حسی بیشتر در انگشت کوچک و نیمی از انگشت حلقه احساس میشود، احتمال درگیری عصب اولنار (تونل کوبیتال) بیشتر است.
- اگر بی‌حسی در شست، اشاره و انگشت میانی متمرکز است، عصب مدیان (تونل کارپال) محتمل‌تر است.
خواب رفتن دست راست از آرنج به پایین بیشتر در افرادی دیده میشود که با دست راست کار مداوم با ماوس، ابزار یا رانندگی طولانی دارند. خواب رفتن دست چپ از آرنج به پایین نیز همین علل موضعی را دارد، اما اگر ناگهانی و همراه با درد قفسه سینه، تعریق یا ضعف باشد، باید احتمال مسائل قلبی نیز در نظر گرفته شود (همانطور که پیش‌تر اشاره شد).
در هر دو حالت، اگر بی‌حسی از آرنج به پایین بیش از چند دقیقه ادامه یابد یا مکرراً تکرار شود، بهتر است توسط پزشک متخصص مغز و اعصاب بررسی شود.
دلایل گزگز دست(علت خواب رفتن دست)
مهم‌ترین دلایل گزگز و مورمور شدن و خواب رفتن دست‌ها شامل آسیب‌های عصبی، مشکلات ستون فقرات و کمبودهای تغذیه‌ای است که عبارتند از:
- فتق دیسک گردن (فشار بر ریشه‌های عصبی ستون فقرات)
- سندرم تونل کارپال (فشردگی عصب مدیان در مچ دست)
- سندرم عصب کوبیتال (درگیری عصب اولنار در ناحیه آرنج)
- آسیب یا فلج عصب رادیال (ناشی از ضربه یا فشار طولانی‌مدت به بازو)
- کمبود ویتامین‌های ضروری (به‌ویژه ویتامین‌های B1 ،B6 ،B12 و E)
- سایر بیماری‌های زمینه‌ای (مانند دیابت یا اختلالات تیروئید)
احساس گزگز، بی‌حسی و مورمور شدن دست‌ها (Tingling in hands) یک علامت بالینی مهم و هشداردهنده است که نشان‌دهنده درگیری، التهاب یا آسیب به سیستم عصبی محیطی یا مرکزی می‌باشد. همانطور که اشاره شد، این عارضه می‌تواند ریشه در مشکلات ساختاری ارتوپدی مانند گیر افتادن اعصاب در مچ و آرنج (تونل کارپال و کوبیتال)، بیرون‌زدگی دیسک گردن، یا مشکلات سیستمیک متابولیک مانند کمبود شدید ویتامین‌های نوروتروپیک داشته باشد. از آنجا که نادیده گرفتن این علائم می‌تواند منجر به آسیب‌های دائمی عصبی، ضعف شدید و تحلیل عضلات دست شود، تشخیص افتراقی دقیق توسط پزشک متخصص از طریق معاینات بالینی و تست‌های تشخیصی مانند نوار عصب و عضله (EMG) برای شروع سریع درمان‌های هدفمند، امری کاملاً ضروری و حیاتی است.
همانطور که گفتیم گزگز دست دلایل متعددی دارد. آگاهی از اینکه گزگز دست ناشی از کدام بیماری‌ها و عارضه‌های زمینه‌ای است و شناخت علائم هر کدام از آنها، به ما کمک میکند در مراجعه به پزشک بتوانیم شرح حال بهتری از علائم خود ارائه و به تشخیص دقیق‌تر و درمان سریع‌تر کمک کنیم. در ادامه دلایل گزگز دست را باهم بررسی می‌کنیم.
فتق دیسک گردن
بین مهره‌های ستون فقرات بالشتک‌های گردی وجود دارند که دیسک نامیده می‌شوند و امکان خم و راست شدن و حرکت ستون فقرات را فراهم میکنند. دیسک‌ها از یک غلاف محکم بیرونی و یک ماده ژل مانند در مرکز تشکیل شده‌اند. فتق دیسک زمانی اتفاق می‌افتد که غلاف بیرونی شکاف برداشته و ماده ژل مانند بیرون می‌زند و به عصب‌های ستون فقرات فشار می‌آورد. گزگز و مور مور دست تنها یکی از علائم فتق دیسک در قسمت گردن است. اگه به علائم دیسک گردن مشکوک هستید به صفحه مربوطه مراجعه کنید.
| سایر علائم همراه |
|---|
– درد در نزدیکی یا بین تیغه‌های شانه – دردی که از سرشانه شروع شده و به بازوها، و گاهی دست‌ها و انگشتها کشیده میشود. – درد گردن به خصوص در پشت و طرفین گردن – دردی که هنگام خم کردن یا چرخاندن گردن افزایش می‌یابد. |
| علل و عوامل |
– افزایش سن – انجام حرکات تکراری – فشار یا کشش ناگهانی به دلیل بلند کردن یک جسم سنگین یا چرخاندن نامناسب ستون فقرات – آسیب تروماتیک ناشی از یک تصادف یا حادثه – عوامل ژنتیکی |
سندرم تونل کارپال
تونل کارپال فضایی در میان استخوان‌های مچ دست است، که تاندون‌ها، رباط‌ها و عصب‌ها از آن عبور میکنند تا به دست برسند. سندرم تونل کارپال زمانی اتفاق می‌افتد که بر روی عصب میانی که از فضای تونل عبور میکند فشار مضاعف وارد میشود. عصب میانی عملکردهای حسی و حرکتی انگشت شست و سه انگشت میانی را کنترل میکند، و اگر فشرده یا تحریک شود علائمی به دنبال خواهد داشت که گزگز دست یکی از آن‌هاست.
| سایر علائم همراه |
|---|
– بی‌حسی در مچ دست، دست و انگشتها (به خصوص نوک انگشتها) – درد در مچ دست، دست و انگشتها – مشکل در استفاده از دست برای نگه داشتن یا کنترل اشیاء (مثل در دست گرفتن گوشی تلفن، خودکار، ماوس کامپیوتر) |
| علل و عوامل |
– آسیب‌های فشار تکرار شونده (ناشی از انجام مکرر یک کار مثل تایپ کردن یا استفاده از چکش) – استفاده از ابزارهای دارای لرزش (مثل دریل) – آرتروز – رگ به رگ شدن – شکستگی استخوان مچ دست – کیست گانگلیون (کیست مچ دست) – عوامل ژنتیکی |
خواب رفتن نوک انگشتان دست نشانه چیست؟
وقتی بی‌حسی فقط در نوک انگشتان (به‌خصوص شست، اشاره و انگشت میانی) احساس میشود، این یکی از علائم اولیه و شایع سندرم تونل کارپال است، چون عصب مدیان ابتدا فیبرهای حسی نوک انگشتان را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. این حالت معمولاً هنگام کار طولانی با موبایل، صفحه‌کلید یا هنگام بیدار شدن از خواب بیشتر احساس میشود و با تکان دادن دست موقتاً بهتر میشود.
چرا هنگام گرفتن گوشی موبایل دست خواب می‌رود؟
نگه‌داشتن طولانی گوشی موبایل در یک وضعیت ثابت، به‌خصوص با مچ خم‌شده، فشار مداومی به عصب مدیان در تونل کارپال وارد میکند و می‌تواند باعث گزگز یا خواب رفتن انگشتان شود. این حالت در افرادی که ساعات زیادی از روز را با گوشی یا تبلت کار میکنند شایع‌تر است. تغییر مکرر وضعیت مچ، گرفتن استراحت‌های کوتاه و اجتناب از خم نگه‌داشتن طولانی مچ می‌تواند از تکرار این علامت جلوگیری کند.
سندرم عصب کوبیتال
سندرم تونل کوبیتال یا سندرم فشردگی عصب اولنار می‌تواند باعث سوزن سوزن شدن انگشتان شود و عصبی که به داخل ساعد، قسمتی از کف دست و دو انگشت آخر شما می‌رساند را تحت تاثیر قرار دهد. این سندرم اغلب به دلیل استفاده بیش از حد از آرنج یا خم نگه داشتن آن در طولانی مدت به وجود می‌آید.
| سایر علائم همراه |
|---|
– حساسیت ناحیه داخلی آرنج – درد همراه با سوزن سوزن شدن هنگام خم‌شدن آرنج – مشکل در گرفتن و نگه داشتن اجسام – افزایش گزگز دست در شب – خم شدن انگشت کوچک و انگشت حلقه به سمت داخل |
| علل و عوامل |
– کشش مداوم آرنج با خم نگه داشتن آن – فشار مستقیم روی عصب با تکه دادن آرنج به یک جسم سخت – جابجایی مداوم عصب و قرار نگرفتن آن در جای خود – سابقه شکستگی در اطراف آرنج – استئوآرتریت پیشرفته آرنج |
آسیب عصب رادیال
عصب رادیال از بازو عبور کرده و حرکات عضله سه سر بازو را کنترل میکند. آسیب عصب رادیال که فلج عصب رادیال نیز نامیده میشود، می‌تواند باعث احساس گزگز و بی‌حسی در انگشتان و مشکل در حرکت مچ و دست شود.
| سایر علائم همراه |
|---|
– درد و بی‌حسی در انگشتان مخصوصا انگشت شصت – مشکل در صاف کردن بازو – مشکل در باز کردن انگشتان – مشکل در صاف کردن مچ |
| علل و عوامل |
– شکستگی استخوان بازو – خوابیدن در وضعیتی نامناسب روی بازو – تکیه دادن مداوم روی بازو – استفاده نادرست از عصا زیر بغل – افتادن روی بازو یا ضربه‌ای به بازو – فشار طولانی مدت مچ دست |
کمبود ویتامین
کمبود کدام ویتامین باعث خواب رفتن و گزگز دست میشود؟
کمبود ویتامین‌های گروه B، به‌خصوص ویتامین B12، B6 و B1، و همچنین ویتامین E، از شایع‌ترین علل تغذیه‌ای گزگز و خواب رفتن دست هستند. این ویتامین‌ها نقش مستقیم در سلامت غلاف محافظ اعصاب محیطی دارند و کمبود طولانی‌مدت آنها می‌تواند باعث آسیب عصبی و بروز علائمی مانند سوزن‌سوزن‌شدن، بی‌حسی و ضعف در دست‌ها شود.
ویتامین‌هایی مثل B1 ،B12 ،E برای عملکرد سیستم عصبی ضروری هستند و کمبود آنها می‌تواند علائمی چون گزگز و مور مور دست را به دنبال داشته باشد. ویتامین B6 از این لحاظ کمی غیرعادی است چرا که هم کمبود و هم مصرف بیش از حد آن موجب آسیب به اعصاب محیطی میشود.
| سایر علائم همراه |
|---|
– ضعف (کمبود ویتامین B12 ،B6) – خستگی (کمبود ویتامین B12) – عدم تعادل در حرکت (کمبود ویتامین B12) – از دست دادن حافظه (کمبود ویتامین B12) – بی قراری (کمبود ویتامین B12 ،B6) – افسردگی (کمبود ویتامین B6) – سردرگمی (کمبود ویتامین B6) |
| علل و عوامل |
– رژیم گیاهخواری (B12) – اختلال در جذب که دلایل مختلفی دارد (مثل مصرف طولانی مدت آنتی اسیدها، عمل بای پس معده برای کاهش وزن، گاستریت آتروفیک یا التهاب دیواره معده، و کم خونی بدخیم) (B12) – قرار گرفتن مکرر در معرض اکسید نیتروژن یا گاز خنده (B12) – عدم جذب چربی (به دلایلی مثل اختلال عملکرد صفراوی یا فیبروز سیستیک) (E) – اختلالات ژنتیکی (E) – داروی ایزونیازید برای درمان سل (B6) – سندرم بری بری (B1) – مصرف بیش از حد الکل (B1) |
سایر علل گزگز دست
علاوه بر دلایلی که گفته شد، برخی دیگر از بیماری‌ها و عوامل نیز هستند که به عصب‌ها آسیب وارد کرده و علائمی مثل گزگز دست را به همراه دارند. در ادامه به سایر این علت‌ها می‌پردازیم.
دیابت (نوروپاتی دیابتی)
یکی از شایع‌ترین علل گزگز دست، به‌خصوص در افراد میانسال و مسن، آسیب عصبی ناشی از دیابت است. قند خون بالا در طول زمان به رگ‌های خونی کوچکی که اعصاب را تغذیه میکنند آسیب می‌زند و باعث نوعی نوروپاتی محیطی میشود که معمولاً از انگشتان دست و پا شروع میشود.
سایر علائم همراه
- بی‌حسی و کاهش حس در دست‌ها و پاها (معمولاً به‌صورت متقارن)
- سوزش یا درد شبانه
- ضعف عضلانی در مراحل پیشرفته‌تر
- حساسیت بیش از حد به لمس
علل و عوامل
- قند خون کنترل‌نشده یا نوسان‌دار
- طول مدت ابتلا به دیابت
- فشار خون بالا و چربی خون بالا همراه با دیابت
مالتیپل اسکلروزیس (MS)
در بیماری MS، سیستم ایمنی بدن به لایه محافظ اعصاب (میلین) در مغز و نخاع حمله میکند. این آسیب می‌تواند سیگنالهای عصبی را مختل کرده و گزگز یا بی‌حسی در دست‌ها را به‌عنوان یکی از اولین علائم بیماری ایجاد کند.
سایر علائم همراه
- اختلال بینایی (تاری دید یا دوبینی)
- خستگی شدید و غیرمعمول
- مشکلات تعادل و هماهنگی حرکتی
- ضعف عضلانی در یک یا چند اندام
علل و عوامل
- علت دقیق ناشناخته است؛ ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی مطرح میشود
- شایع‌تر در سنین ۲۰ تا ۴۰ سال و در زنان
اختلالات تیروئید
کم‌کاری تیروئید (هیپوتیروئیدی) می‌تواند با ایجاد تورم بافتی در اطراف اعصاب، به‌ویژه در ناحیه مچ دست، منجر به فشردگی عصب و بروز گزگز شود؛ گاهی حتی زمینه‌ساز سندرم تونل کارپال است.
سایر علائم همراه
- خستگی و کندی ذهنی
- افزایش وزن بدون دلیل مشخص
- عدم تحمل سرما
- خشکی پوست و ریزش مو
علل و عوامل
- بیماری‌های خودایمنی تیروئید (مثل هاشیموتو)
- کمبود ید
- اختلالات هورمونی مرتبط با غده تیروئید
روش تشخیص علت گزگز، مورمور و سر شدن دست
پزشک برای تشخیص علت گزگز، مورمور یا سر شدن دست معمولاً مراحل زیر را به‌ترتیب انجام می‌دهد:
۱. بررسی شرح حال بیمار
در ابتدا پزشک درباره زمان شروع علائم، مدت ماندگاری، محل دقیق مورمور دست، ارتباط آن با خواب، کار با کامپیوتر، فعالیت‌های روزانه و وجود بیماری‌هایی مانند دیابت یا مشکلات گردن سؤال میکند.
۲. معاینه عصبی و عضلانی
در این مرحله قدرت عضلات، حس انگشتان، رفلکس‌های عصبی، دامنه حرکتی گردن و مچ دست و محل احتمالی فشار روی اعصاب بررسی میشود تا مشخص شود سر شدن دست منشأ عصبی دارد یا خیر.
۳. آزمایش‌های خون
در صورت نیاز، آزمایش‌هایی برای بررسی کمبود ویتامین B12، عملکرد تیروئید، قند خون، دیابت، اختلالات متابولیک یا بیماری‌های التهابی درخواست میشود.
۴. تصویربرداری در صورت شک به بیماری‌های ستون فقرات یا مفاصل
اگر پزشک احتمال فتق دیسک گردن، تنگی کانال نخاعی یا سایر مشکلات ساختاری را مطرح کند، ممکن است MRI، رادیوگرافی یا سونوگرافی تجویز شود.
۵. انجام نوار عصب و عضله (EMG/NCV)
اگر علت مورمور، خواب رفتن یا سر شدن دست همچنان مشخص نباشد یا احتمال آسیب اعصاب محیطی، سندرم تونل کارپال یا گیر افتادن عصب وجود داشته باشد، نوار عصب و عضله دقیق‌ترین روش برای ارزیابی عملکرد اعصاب و تعیین شدت آسیب محسوب میشود.
آیا خواب رفتن دست خطرناک است؟
در اغلب موارد، خواب رفتن دست خطرناک نیست و معمولاً به دلیل فشار موقت روی عصب یا کاهش جریان خون در هنگام خواب اتفاق می‌افتد؛ مثلاً زمانی که دست زیر سر قرار می‌گیرد یا در وضعیت نامناسبی برای مدت طولانی ثابت می‌ماند. در این شرایط، با تغییر وضعیت بدن، احساس گزگز و بی‌حسی به‌تدریج برطرف میشود.
اما اگر خواب رفتن دست به‌طور مکرر تکرار شود، مدت زیادی طول بکشد یا با علائمی مانند درد، ضعف عضلانی، بی‌حسی پایدار یا انتشار علائم به بازو و گردن همراه باشد، می‌تواند نشانه یک مشکل زمینه‌ای باشد. بیماری‌هایی مانند سندرم تونل کارپال، فتق دیسک گردن، آسیب‌های عصبی یا کمبود برخی ویتامین‌ها از جمله مواردی هستند که می‌توانند باعث خواب رفتن دست شوند. بنابراین پاسخ به این سؤال که آیا خواب رفتن دست خطرناک است به تداوم، شدت و علائم همراه آن بستگی دارد و در صورت مشکوک بودن، بررسی پزشکی ضروری است. برای خواندن درباره علت گزگز دست و پا به این صفحه مراجعه کنید.
علت خواب رفتن و گزگز دست در خواب، شب و صبح
خواب رفتن یا گزگز دست هنگام خواب معمولاً به دلیل قرار گرفتن مچ یا آرنج در وضعیت نامناسب و فشار موقت روی عصب ایجاد میشود. خوابیدن روی دست، قرار دادن دست زیر بالش یا خم ماندن طولانی‌مدت مچ و آرنج از عوامل شایع هستند. اگر علائم با تغییر وضعیت و حرکت دادن دست طی چند دقیقه برطرف شوند، معمولاً جای نگرانی نیست؛ اما تکرار مداوم آن یا همراهی با ضعف دست نیاز به بررسی دارد.
علت خواب رفتن دست در خواب
در طول خواب ممکن است دست برای مدت طولانی در یک وضعیت ثابت بماند و به عصب‌های مچ یا آرنج فشار وارد شود. این فشار پس از تغییر وضعیت برطرف میشود و ممکن است برای مدت کوتاهی احساس مورمور یا سوزن‌سوزن شدن ایجاد کند.
- خم ماندن مچ یا قرار گرفتن دست زیر بالش
- خم شدن بیش از حد آرنج و فشار روی عصب اولنار
- خوابیدن روی بازو یا شانه
- قرار دادن دست زیر سر یا بدن
بیدار شدن با انگشتان خواب‌رفته
اگر صبح‌ها با بی‌حسی یا گزگز انگشتان از خواب بیدار می‌شوید، محل درگیری انگشتان می‌تواند سرنخ مهمی برای تشخیص علت باشد. بی‌حسی شست، انگشت اشاره و انگشت میانی که شب‌ها بیشتر میشود و با تکان دادن دست کاهش پیدا میکند، می‌تواند با سندرم تونل کارپال مرتبط باشد.
- درگیری بیشتر شست، اشاره و انگشت میانی: احتمال تونل کارپال
- درگیری انگشت کوچک و بخشی از انگشت حلقه: احتمال فشار روی عصب اولنار
- بیدار شدن مکرر شبانه و نیاز به تکان دادن دست برای کاهش علائم
خواب رفتن هر دو دست در خواب
خواب رفتن همزمان هر دو دست می‌تواند ناشی از فشار روی اعصاب هر دو دست یا مشکلاتی باشد که اعصاب را به‌صورت گسترده‌تری درگیر میکنند. تونل کارپال دوطرفه، مشکلات ستون فقرات گردنی، دیابت، کمبود ویتامین B12 و برخی اختلالات تیروئید از جمله علل احتمالی هستند. در صورت تکرار یا مداوم بودن علائم، بررسی پزشکی برای مشخص شدن علت ضروری است.
چرا گزگز دست شب‌ها بدتر میشود؟
ثابت ماندن دست در طول خواب و خم شدن ناخودآگاه مچ یا آرنج می‌تواند فشار روی عصب را بیشتر کند. در برخی افراد نیز تغییرات مایعات بدن هنگام دراز کشیدن ممکن است علائم تونل کارپال را تشدید کند. همچنین به دلیل کاهش فعالیت و حواس‌پرتی در شب، گزگز و بی‌حسی ممکن است بیشتر احساس شود.
راهکارهای کاهش خواب رفتن دست
برای کاهش فشار روی اعصاب هنگام خواب، بهتر است مچ و آرنج تا حد امکان در وضعیت طبیعی قرار داشته باشند و از خوابیدن روی دست یا قرار دادن آن زیر سر خودداری شود.
- وضعیت خواب: به پشت یا به پهلو بخوابید و دست را زیر سر قرار ندهید.
- مچ دست: مچ را تا حد امکان صاف و در وضعیت خنثی نگه دارید.
- آرنج: از خم ماندن شدید آرنج در طول شب جلوگیری کنید.
- مچ‌بند شبانه: در صورت ابتلا به تونل کارپال، مچ‌بند مخصوص که مچ را در وضعیت خنثی نگه می‌دارد ممکن است کمک‌کننده باشد.
- پیگیری: اگر علائم طی چند هفته بهتر نشد، مرتب تکرار شد یا با ضعف و بی‌حسی مداوم همراه بود، برای بررسی علت به پزشک مراجعه کنید.
سوالات متداول
گزگز دست در حالت عادی چقدر طول میکشد؟
زمانی که فشار از روی عصب برداشته میشود سوزش ناخوشایندی احساس میشود که نشانه شروع مجدد ارسال سیگنالهای درد از اعصاب به مغز است. این حالت معمولاً ظرف چند دقیقه برطرف میشود.
چه نرمشهایی به رفع گزگز و مور مور دست کمک میکنند؟
حرکت دادن دست، مچ دست و انگشتها مثل مشت کردن و باز کردن دست به برداشتن فشار و گردش خون بهتر کمک میکند.
آیا ممکن است گزگز دست تمام روز ادامه پیدا کند؟
در بیشتر موارد گزگز دست موقتی است. اما اگر ادامه پیدا کند یا در فواصل کوتاه تکرار شود می‌تواند نشان دهنده یک بیماری زمینه‌ای باشد و باید به پزشک مراجعه شود.
آیا استرس می‌تواند عامل گزگز دست باشد؟
بله، استرس باعث سفتی عضلات و تنگ شدن شریان‌ها میشود. استرس بیش از حد می‌تواند باعث محدود شدن جریان خون به دست‌ها شده و علائمی چون بی حسی و گزگز دست را ایجاد کند.
آیا گزگز دست نشان دهنده گردش خون ضعیف است؟
بله، گردش خون ضعیف می‌تواند عامل گزگز دست باشد، اما دلیل اصلی نیست و در بسیاری از موارد این علامت ناشی از عصب تحت فشار و بیماری‌های زمینه‌ای دیگر است.
مصرف چه ویتامین‌هایی به بهبود سوزن سوزن شدن دست کمک میکند؟
ویتامین های گروه B به ویژه B12 و ویتامین E
آیا کرونا می‌تواند باعث گزگز دست شود؟
بله، با ظهور کووید-۱۹ پزشکان گزگز دست را یکی از علائم آن ذکر کردند، چرا که این ویروس می‌تواند قسمت‌های مختلف بدن از جمله سیستم عصبی را تحت تأثیر قرار دهد.
آیا کم آبی بدن می‌تواند باعث گزگز دست شود؟
بله، یکی از علائم کم آبی بدن احساس گزگز و سوزن سوزن شدن در بدن از جمله دست‌ها است.
آیا اختلالات خواب می‌تواند باعث گزگز دست شود؟
در برخی موارد بله، اختلالات خواب ممکن است ناشی از اضطراب باشد که از دلایل گزگز دست است. بعلاوه، کمبود خواب در افراد مبتلا به میگرن باعث عود کردن علائم آنها میشود و گزگز دست یکی از این علائم است.
علت خواب رفتن دست صبحگاهی چیست؟
گزگز دست صبحگاهی می‌تواند به وضعیت بدن در خواب، مثل خوابیدن روی دست یا قرار دادن دست زیر سر مربوط باشد که فشار خون را در این ناحیه محدود کرده و عملکرد عصب را مختل میکند.
چه مواد غذایی برای گزگز دست مفید است؟
اسفناج، بروکلی، مارچوبه و بطور کلی غذاهای حاوی ویتامین B برای بهبود عملکرد اعصاب محیطی و گزگز دست مفید هستند.
آیا تمرین‌های کششی و ورزشی می‌توانند مور مور دست را درمان کنند؟
در بعضی موارد بله. اگر گزگز دست مربوط به بیماری‌هایی مثل فتق دیسک گردن، آسیب فشار تکرار شونده، بیماری شریان محیطی یا حتی دیابت باشند، ورزش می‌تواند به بهبود آن کمک کند.
جمع بندی
گزگز و خواب رفتن دست اغلب موقتی است و معمولاً به علت خواب رفتن دست در خواب یا فشار کوتاه‌مدت روی عصب‌ها ایجاد میشود. اما اگر این حالت به‌طور مکرر تکرار شود، این سؤال مطرح میشود که آیا خواب رفتن دست خطرناک است؟ در برخی موارد، این علامت می‌تواند نشان‌دهنده مشکلاتی مانند فشار روی عصب، دیسک گردن، سندرم تونل کارپال یا کمبود ویتامین‌ها باشد. به‌طور کلی، بررسی اینکه گزگز دست نشانه چیست و توجه به علائم همراه، به تشخیص به‌موقع و پیشگیری از عوارض جدی‌تر کمک میکند و در صورت تداوم علائم، مراجعه به پزشک ضروری است
