اصلی‌ترین علائم دیسک کمر کدامند؟ +روش تشخیص در منزل

اصلی‌ترین علائم دیسک کمر

دیسک‌های ناحیه کمر (لومبار)، بیش از سایر دیسک‌های ستون فقرات در معرض آسیب قرار دارند. به دلیل عبور عصب سیاتیک از ناحیه دیسک‌های کمر، به آسیب‌دیدگی دیسک کمر و فشرده شده اعصاب آن ناحیه، درد سیاتیک گفته می‌شود. علائم دیسک کمر یا درد سیاتیک، بسته به ‌شدت فشردگی این عصب متفاوت بوده و از یک کمردرد ساده تا یک درد، سوزش و بی‌حسی ناتوان‌کننده و شدید متغیر است. احساس درد، سوزش، بی‌حسی و ضعف در ناحیه کمر، باسن و پاها می‌تواند نشانه مشکلی در دیسک کمر باشد. برای درمان دیسک کمر تشخیص دقیق محل و شدت آسیب‌دیدگی دیسک و عصب بسیار مهم است. در اکثر موارد مشکلات دیسک کمر را می‌توان با یک آزمایش ساده تشخیص داده و علائم ناشی از آن را با روش‌های غیرجراحی برطرف کرد.

اصلی‌ترین علامت دیسک کمر چیست؟

اصلی‌ترین علامت دیسک کمر چیست؟

اصلی‌ترین علامت دیسک کمر یا درد سیاتیک، درد منتشر شونده‌ای است که بسته به‌شدت فشردگی عصب می‌تواند محدود به کمر باشد یا در تمام طول عصب سیاتیک از پشت ران، کنار زانو، ساق پا و تا انگشتان امتداد یابد. در موارد خفیف دیسک کمر ممکن است بیمار فقط در ناحیه انگشتان پاها یا ساق پا احساس تحریک جزئی کند؛ اما در موارد شدید، فتق دیسک کمر ممکن است با علائمی مانند موارد زیر همراه باشد.

  • درد منتشر شونده و شدید
  • بی‌حسی
  • سوزن‌سوزن‌ شدن
  • ضعف عضلانی
  • ناتوانی حرکتی
  • احساس گرفتگی در ناحیه کمر
  • در موراد بسیار شدید بی‌اختیاری ادرار و مدفوع

این علائم معمولاً با سرفه، عطسه، خم‌شدن، بالارفتن از پله، نشستن طولانی‌مدت یا بلندکردن پاها به سمت بالا در حالت دراز کشیده تشدید می‌شوند. درد و علائم دیگر دیسک کمر معمولاً در یکی از پاها رخ می‌دهد و در هنگام شب علائم شدیدتر می‌شوند. درد سیاتیک معمولاً در ناحیه ساق پا و انگشتان، بسیار شدیدتر از ناحیه کمر است و تحمل آن ممکن است طاقت‌فرسا باشد.

تست بیرون‌زدگی دیسک کمر در منزل

تست بیرون‌زدگی دیسک کمر در منزل

یکی از راه‌های اولیه تشخیص دیسک کمر، تست بالابردن مستقیم پا است. این تست می‌تواند به‌صورت فعال توسط خود بیمار در خانه، یا به‌صورت غیرفعال توسط فرد دیگر یا پزشک انجام شود. البته نتایج این تست خیلی دقیق نیست و تشخیص قطعی دیسک کمر و درد سیاتیک با تست‌های تشخیصی پزشکی انجام‌پذیر است؛ با این وجود، در صورت مثبت بودن این تست مشکوک به بیرون زدگی دیسک خواهید بود.

نحوه انجام تست بالابردن مستقیم پا به‌صورت زیر است:

  1. روی زمین دراز بکشید
  2. پاهای خود را در کنار هم بافاصله ۲۰ سانتی‌متر و صاف روی زمین قرار دهید
  3. یکی از پاهای خود را به‌آرامی از زمین بلند کنید و توجه کنید که با بالابردن تدریجی پا دردی در ناحیه کمر یا پایین ساق پا حس می‌کنید یا خیر
  4. پا را پایین بیاورید
  5. پای بعدی را نیز به همین صورت از زمین بلند کنید و حالت‌های خود را با پای قبلی مقایسه کنید

نتیجه‌گیری: هنگامی که پای خود را از زمین بلند می‌کنید (زاویه ۳۰ تا ۷۰ درجه با زمین) اگر دردی را در پایین ساق پای خود یا زیر زانو احساس کنید یا درد پا شدیدتر شود، آزمایش مثبت است و درد پای شما به دلیل فشرده‌شدن عصب سیاتیک در اثر فتق دیسک کمر ایجاد شده است. اما اگر در این وضعیت دردی در ساق پای خود احساس نکنید آزمایش منفی بوده و بیرون‌زدگی دیسک کمر ندارید.

علائم دیسک کمر به تفکیک شدت و محل

علائم دیسک کمر به عوامل مختلفی مانند شدت بیرون‌زدگی دیسک کمر که می‌تواند از التهاب، تا پارگی شدید دیسک متغیر باشد و محل بیرون‌زدگی دیسک یعنی عصب یا عصب‌هایی که تحت‌تأثیر فتق دیسک، تحریک یا فشرده شده‌اند بستگی دارد.

شدت بیرون‌زدگی دیسک 

درجات شدت بیرون‌زدگی دیسک 

علائم برآمدگی دیسک

نوع فتق دیسک کمر
برآمدگی دیسک
شرح
دیسک برآمده می‌شود اما لایه بیرونی آن سالم است
علائم شایع

اغلب بدون علامت
کمردرد خفیف تا متوسط در صورت فعالیت و فشار

برآمدگی دیسک خفیف‌ترین مشکل دیسک کمر است. در این حالت دیسک کمر در اثر فشار مداوم ملتهب شده و از محدوده طبیعی خود خارج می‌شود اما لایه بیرونی دیسک سالم است. برآمدگی دیسک کمر معمولا علامتی ایجاد نمی‌کند اما ممکن است پس از مدتی فعالیت یا خم و راست شدن، بیمار علائم زیر را احساس کند:

  • کمردرد خفیف تا متوسط
  • گزگز در پاها
  • بی حسی مانند خواب‌رفتگی
  • احساس ضعف جزئی در پاها

برآمدگی دیسک کمر در بسیاری از افراد به مرورزمان کاهش می‌یابد. در صورتی که برآمدگی دیسک تشخیص داده شود علائم ناشی از آن را می‌توان با روش‌‌های زیر کاهش داد:

  • مصرف مسکن‌های غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن
  • استراحت
  • ماساژ درمانی
  • فیزیوتراپی
  • گرما یا سرما درمانی
  • کمربند‌های طبی
  • الکتروتراپی

علائم بیرون‌زدگی دیسک

نوع فتق دیسک کمر
بیرون‌زدگی دیسک
شرح
لایه بیرونی دیسک آسیب می‌بیند و هسته دیسک بیشتر به آن فشاروارد می‌کند
علائم شایع

درد موضعی در ناحیه دیسک آسیب دیده

گسترش درد در باسن یا ران

بی‌حسی، گزگز و ضعف عضلانی در صورت فعالیت و فشار

در بعضی موارد به دلیل فشار‌های مداوم در اثر بلندکردن اشیاء سنگین، چاقی یا خم و راست‌شدن‌ مکرر ممکن است دیسک کمر بیرون بزند. در این وضعیت دیسک به اندازه‌ای برآمده می‌شود و تحت فشار است که لایه بیرونی آن آسیب می‌بیند و هسته ژل‌مانند دیسک به آن فشار می‌آورد. علائم بیرون زدگی دیسک ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • کمردرد در ناحیه دیسک آسیب‌دیده
  • احساس درد در ناحیه ران یا ساق پا
  • بی حسی
  • گزگز
  • ضعف عضلات ران یا ساق پا

در بیشتر موارد، درد ناشی از فتق دیسک به مرورزمان برطرف می‌شود. البته بهتر است به دکتر مراجعه کنید. پزشک ممکن است برای کاهش درد در حین بهبود دیسک کمر، موارد زیر را توصیه کند:

  • حداقل ۳ روز استراحت
  • خودداری از فعالیت‌هایی که باعث درد می‌شود
  • مصرف داروهای ضدالتهابی مانند ایبوپروفن
  • گرما و سرمادرمانی
  • فیزیوتراپی
  • تزریق استروئید به ناحیه آسیب‌دیده
  • کمربندهای طبی

علائم پارگی دیسک کمر

نوع فتق دیسک کمر
پارگی دیسک
شرح
لایه بیرونی دیسک پاره شده و هسته دیسک از آن بیرون می‌زند
علائم شایع

درد شدید در ناحیه کمر

درد در باسن، ران، و ساق پا

بی‌حسی و سوزن سوزن شدن انگشتان پا

ضعف عضلانی شدید

پاره شدن دیسک کمر وضعیتی است که در آن لایه بیرونی دیسک کاملا پاره می‌شود و هسته داخلی آن از محل پارگی خارج می‌شود اما در محل پارگی باقی می‌ماند. به دلیل وجود اعصاب نخاعی در کنار دیسک‌های کمر، بیرون آمدن هسته داخلی دیسک می‌تواند باعث تحریک این اعصاب شده و علائم آن به حدی شدید باشد که فعالیت‌های روزمره بیمار را مختل کند. علائم پارگی دیسک کمر عبارت‌اند از:

  • کمردرد شدید
  • پا درد متوسط تا شدید
  • بی حسی
  • سوزن سوزن شدن در ساق یا انگشتان پاها
  • ضعف عضلانی شدید.

علائم پارگی دیسک کمر معمولا بسیار شدید و ناتوان‌کننده است بنابراین برای رفع علائم پارگی دیسک کمر پزشک ممکن است بر اساس شدت عارضه موارد زیر را توصیه کند:

  • چند هفته استراحت مطلق
  • پرهیز از هرگونه فعالیت شدید
  • مصرف داروهای تسکین دهنده درد سیاتیک
  • مصرف آرام بخش
  • مصرف شل کننده‌های عضلانی
  • تزریق کورتیزون
  • فیزیوتراپی
  • جراحی

علائم جدا‌شدگی دیسک

نوع فتق دیسک کمر
جدا شدن دیسک
شرح
قطعه‌ای از هسته داخلی دیسک جدا شده، حرکت کرده و وارد کانال نخاعی می‌شود
علائم شایع

درد شدید منتشر‌شونده به پا

بی‌حسی و سوزن سوزن شدن عمیق در یک ناحیه وسیع

ضعف عضلانی و مختل شدن عملکرد حرکتی

بی‌اختیاری ادرار و مدفوع

شدیدترین حالت دیسک کمر پاره شدن دیسک، بیرون‌آمدن هسته ژله‌مانند آن و جداشدن تکه‌ای از هسته و حرکت‌ کردن آن در ناحیه ستون فقرات است. در این وضعیت بخش جدا شده از دیسک می‌تواند روی اعصاب ستون فقرات در ناحیه کمر به‌ویژه عصب سیاتیک قرار بگیرد و باعث تحریک شدید و فشرده‌شدن آن شود. فشرده‌شدن شدید عصب سیاتیک می‌تواند علائمی شدید، دردناک و ناراحت‌کننده‌ای ایجاد کند. علائمی مانند:

  • درد شدید در نقاط مختلف پا به‌ویژه پایین ساق پا
  • بی‌حسی و گزگز در یک ناحیه وسیع از ران تا انگشتان
  • ضعف عضلانی
  • مختل‌شدن عملکرد حرکتی پاها
  • ازدست‌دادن اختیار روده و مثانه

درمان دیسک جدا شده ابتدا نیاز به تشخیص دقیق دارد. پس از تشخیص دقیق، بسته به وضعیت بیمار، می‌توان علائم آن را با گزینه‌های غیر‌جراحی (ماساژ، کایروپراکتیک، تزریق) درمان کرد. اگر روش‌های غیرجراحی نتیجه‌بخش نباشد و علائم همچنان وجود داشته یا بدتر شود، جراحی معمولا بهترین گزینه برای برداشتن قطعه جداشده و آزاد کردن عصب فشرده شده در ستون فقرات است. در صورتی که بیمار کنترل روده و مثانه خود را از دست داده باشد عمل جراحی تنها راه درمان و یک اورژانس پزشکی است. مهم است که قبل از تصمیم‌گیری در مورد درمان خود، تمامی گزینه‌های درمانی را بشناسید. موارد زیر می‌تواند به تسکین علائم دیسک جدا شده کمک کند:

محل بیرون‌زدگی دیسک

محل بیرون زدگی دیسک

پنج جفت عصب نخاعی در ستون فقرات در ناحیه کمر وجود دارد. این اعصاب محیطی، حسی و حرکتی هستند. محل بیرون‌زدگی دیسک بسته به این که کدام یک از این اعصاب تحریک یا فشرده شده‌اند علائم خاصی را ایجاد‌ می‌کند. این اعصاب از سمت راست و چپ L1 تا L5 منشعب می‌شوند. اعصاب از پایین کمر پایین می‌آیند و با سایر اعصاب ادغام می‌شوند تا شبکه‌ای از اعصاب را تشکیل‌دهند و سیگنال‌های حسی و حرکتی اندام تحتانی را کنترل‌ کنند.

در تصویر زیر الگوی درد در صورت فشرده‌شدن اعصاب نخاعی لومبار را مشاهده می‌کنید.

الگوی درد در صورت فشرده‌شدن اعصاب نخاعی لومبار

اعصاب L2-L3-L4

علائم ناشی از فشردگی ریشه‌های ‌عصبی L2 و L3 و L4 مشابه هستند، این شباهت‌ها و تفاوت‌های جزئی به دلیل هم‌پوشانی عملکرد این ریشه‌های عصبی در ماهیچه‌ها و پوست است. اگرچه بر اساس مناطق خاصی که هر ریشه‌ عصبی بر آن تأثیر می‌گذارد، تفاوت‌هایی در شدت و نوع علائم وجود دارد، این علائم می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

  • درد و بی‌حسی: هر سه ریشه عصبی، باعث ایجاد دردی در ناحیه کمر می‌شوند که در قسمت جلوی ران و گاهی قسمت داخلی ساق پا منتشر می‌شود. همچنین تغییرات حس، مانند بی‌حسی یا سوزن سوزن شدن، می‌تواند در قسمت قدامی ران رخ دهد.
  • ضعف عضلانی: ضعف در خم کردن مفصل ران، به هم نزدیک کردن پاها و صاف کردن زانو، ضعف در عضلات کنترل کننده و خم کننده ران شایع است. ضعف در عضله چهارسر ران که بر صاف‌کردن زانو تأثیر می‌گذارد نیز شایع است.
  • کاهش رفلکس: ضعف در پرش زانو در هنگام انجام تست رفلکس زانو.

با وجود شباهت در علائم ناشی از تحت‌ فشار بودن این سه ریشه‌ عصبی، ممکن است تفاوت‌های جزئی نیز وجود داشته باشد که در این قسمت بررسی شده است.

  • ریشه عصبی L2
    • درد و بی‌حسی در قسمت بالای ران
    • ضعف عضلانی هنگام خم کردن مفصل ران
  • ریشه عصبی L3
    • درد و بی‌حسی ممکن است از قسمت پایین کمر تا جلوی ران و قسمت میانی ساق پا گسترش یابد.
    • ضعف عضلانی هنگام خم کردن مفصل ران و صاف کردن زانو
  • ریشه عصبی L4
    • درد و بی‌حسی ممکن است از قسمت پایین کمر تا جلوی ران و قسمت میانی ساق گسترش یابد.
    • ضعف عضلانی شدید در هنگام صاف کردن زانو و ضعف در پرش زانو هنگام انجام تست رفلکس
عصب L5

علائم فشرده شدن ریشه عصب L5

علائم فشرده شدن ریشه عصب L5 می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

  • کمردردی که به سمت باسن، قسمت بیرونی ران، قسمت بیرونی ساق پا، روی پا و در انگشت شست منتشر می‌شود.
  • بی‌حسی در ناحیه کمر که می‌تواند در باسن، بخش بیرونی ران، کنار ساق پا، و بالای پا و انگشتان نیز رخ دهد.
  • ضعف عضلانی در بازکردن پاها از هم، خم کردن زانو، بلند کردن پا، حرکت دادن انگشتان پا و چرخاندن پا
  • کاهش رفلکس در عضلات همسترینگ

عصب S1

علائم فشرده شدن ریشه عصب S1

علائم فشرده شدن ریشه عصب S1 می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

  • دردی که از کمر شروع شده و به سمت باسن، پشت یا کنار ران، پشت ساق پا، و قسمت خارجی یا پایین ساق پا منتشر می‌شود.
  • بی‌حسی درنواحی ران و ساق پا.
  • ضعف عضلانی در هنگام کشش ران، خم شدن زانو و فشار دادن پا به پایین.
  • کاهش رفلکس تاندون آشیل.
  • مشکلاتی مانند بی‌اختیاری ادرار و مدفوع، اختلال در عملکرد جنسی

 اگر کمردرد یا پادرد شما خفیف بود ابتدا چند روز از فعالیت شدید پرهیز کرده، استراحت کنید و در صورت نیاز مسکن‌ مصرف کنید. اگر پس از چند روز علائم زیر را مشاهده کردید فوراً به پزشک مراجعه کنید.

  • شدیدتر شدن کمردرد یا پا درد
  • احساس سوزن سوزن شدن و گزگز شدید
  • بی حسی اندام‌های پایین تنه
  • احساس ضعف در پاها
  • مشکل در ایستادن یا راه رفتن
  • وسعت پیدا کردن ناحیه دردناک
  • از دست دادن کنترل روده یا مثانه

تشخیص قطعی فتق دیسک کمر

برای تشخیص دیسک کمر ابتدا پزشک یک معاینه کامل انجام می‌دهد. در طول معاینه فیزیکی، پزشک درد، رفلکس‌های عضلانی، احساس و قدرت عضلانی بیمار را ارزیابی می‌کند. در صورتی که بیمار مشکوک به بیرون‌زدگی دیسک کمر باشد، از تست ‌های تشخیصی زیر استفاده می‌شود:

  • MRI: تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) رایج ترین و دقیق‌ترین آزمایش تصویربرداری برای موارد مشکوک به فتق دیسک و مشکلات دیگر دیسک کمر است.
  • اشعه ایکس: عکس‌برداری با اشعه ایکس به رد سایر عللی که ممکن است باعث کمردرد شود کمک می‌کند.
  • سی تی اسکن: تصاویر به دست‌آمده از توموگرافی کامپیوتری (CT)، مهره‌‌های ستون فقرات را نشان می‌دهد. دیسک‌های فتق شده ممکن است در فضای اطراف نخاع و اعصاب حرکت کنند و روی این مهره‌ها فشار بیاورند.
  • میلوگرام: میلوگرام شامل تزریق رنگ به ستون فقرات با استفاده از هدایت بوسیله اشعه ایکس همراه با سی تی اسکن است. رنگ می‌تواند تنگی کانال نخاعی و محل فتق دیسک را نشان دهد.
  • نوار عصب و عضله: این آزمایش شامل قرار دادن سوزن‌های کوچک در عضلات مختلف و ارزیابی عملکرد اعصاب است و به تعیین عصب تحت فشار در اثر دیسک آسیب دیده کمک می‌کند.

عوارض عدم درمان دیسک کمر

اگر مشکلات دیسک کمر در موارد خفیف نادیده گرفته شده و اقدامات درمانی درباره آن انجام نشود، فتق دیسک کمر و درد سیاتیک حادتر می‌شود و ممکن است به درجات شدیدتر خود پیشرفت کرده و درد و مشکلات حسی حرکتی بیشتری برای بیمار ایجاد کند. فشار ناشی از التهاب دیسک می‌تواند باعث آسیب دائمی به بافت‌ها و اعصاب اطراف آن شده و منجر به مشکلات شدیدتری مانند نوروپاتی یا رادیکولوپاتی شود. اگر فتق دیسک کمر به موقع درمان نشود، این آسیب در برخی موارد ممکن است منجر به ناتوانی دائمی شود. از آنجایی که فرد با آسیب در ناحیه ستون فقرات درگیر است، اگر فتق دیسک خود را درمان نکند، ممکن است در معرض خطر فلج دائمی یا درد مزمن طولانی مدت باشد. رهاکردن فتق دیسک بدون درمان می‌تواند منجر به آسیب عصبی مرتبط با مثانه یا روده شده و باعث بی‌اختیاری دائمی ادرار یا مدفوع شده یا باعث بی‌حسی دائمی ران‌ها و لگن شود.

سوالات متداول

آیا ممکن است فتق دیسک کمر باعث احساس ضعف در پاها شود؟

بله. یکی از نشانه‌های فشرده شدن ریشه‌های اعصاب نخاعی در ناحیه دیسک کمر احساس ضعف در ساق پا و ران‌ها است. فرد ممکن است در حالت فعالیت یا در هنگام استراحت ضعف عضلانی احساس کند.

آیا ممکن است فتق دیسک کمر باعث بی‌حسی شود؟

بله. بی‌حسی باسن، ران‌ها، ساق و انگشتان پا یکی از علائم بارز آسیب عصبی ناشی از تحت فشار قرار گرفتن اعصاب، توسط فتق دیسک کمر است.

آیا ممکن است فتق دیسک کمر باعث ناتوانی در حرکت دادن پا شود؟

بله. در موارد شدید فتق دیسک کمر، که دیسک دچار پارگی یا جداشدگی شده باشد، فشار وارد شده به اعصاب حرکتی پاها می‌تواند باعث ناتوانی در ایستادن روی پاشنه، پنجه یا بالا آوردن انگشتان پا و در بعضی موارد بلند کردن کل پا شود.

آیا علائم دیسک کمر خود به خود برطرف می‌شود؟

در موارد خفیف تا متوسط، علائم فتق دیسک کمر، پس از چند هفته استراحت و مصرف داروهای مسکن کاهش یافته یا برطرف می‌شود؛ اما به دلیل احتمال عود مجدد این علائم بهتر است به پزشک مراجعه کنید.

چگونه درد ناشی از فتق دیسک کمر را کاهش دهیم؟

اولین راه تسکین درد در این موارد مصرف داروهای مسکن ضد التهابی مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن است. البته مصرف مداوم مسکن‌ها درد را به طور موقت کاهش می‌دهد و فتق دیسک را درمان نمی‌کند. پس از کاهش درد بهتر است به پزشک مراجعه کنید.

چگونه با درد دیسک کمر بخوابیم؟

دراز کشیدن به پشت، ستون فقرات را در وضعیت خنثی قرار می‌دهد و فشار کمتری به اعصاب نخاعی وارد می‌کند. در هنگام دراز کشیدن به پشت، یک بالشت کوچک یا حوله را زیر زانوها و کمر خود قرار دهید. در صورتی که به پهلو می‌خوابید، زانوهای خود را کمی به سمت شکم خم کنید و یک بالشت کوچک بین دو زانوی خود قرار دهید.

چگونه با درد دیسک کمر بنشینیم؟

روی صندلی‌های بدون پشتی ننشینید، در هنگام نشستن، پشت خود را صاف به پشتی صندلی تکیه دهید و شانه‌های خود را عقب نگه داشته و سر خود را در راستای ستون فقرات قرار دهید. زانوها را هم سطح لگن یا کمی بالاتر از آن قرار دهید. کف پاها را صاف روی زمین بگذارید.

فهرست مطالب

رزرو نوبت

شنبه تا چهارشنبه - از 10 الی 18

تماس با مطب