جراحی اسکولیوز
جراحی اسکولیوز، که به نام جراحی فیوژن خلفی ستون فقرات نیز شناخته می‌شود، برای اصلاح انحراف جانبی ستون فقرات طراحی شده است. این روش درمانی به ویژه برای افرادی که دارای اسکولیوز شدید با انحراف جانبی بیش از ۴۵ درجه هستند، توصیه می‌شود.
در این جراحی، انحراف ستون فقرات با نصب پیچ‌ها و میله‌های مخصوص اصلاح می‌شود و مهره‌ها به یکدیگر پیوند داده می‌شوند. این فرآیند باعث ایجاد ثبات بیشتر در ستون فقرات و جلوگیری از بروز مجدد انحراف و اسکولیوز می‌شود. هدف اصلی این جراحی، پیشگیری از عوارض جدی اسکولیوز نظیر درد و ناهنجاری‌های ظاهری است.
مزایای جراحی اسکولیوز عبارتند از:
- اصلاح بدشکلی ستون فقرات و بهبود ظاهر بدن.
- جلوگیری از بروز عوارض ناشی از اسکولیوز مانند مشکلات تنفسی و قلبی-عروقی.
- کاهش علائم درد و افزایش کیفیت زندگی بیمار.
پس از انجام جراحی اسکولیوز، اکثر بیماران قادر خواهند بود به فعالیت‌هایی که پیش از جراحی به دلیل انحراف ستون فقرات برای آن‌ها مشکل بود، بپردازند. این جراحی به کودکان و بزرگسالان کمک میکند تا به راحتی به فعالیتهای مورد علاقه خود ادامه دهند و حتی در برخی موارد، به سطوح حرفه‌ای ورزش‌های مختلف بازگردند.
برای کسب اطلاعات بیشتر و مشاوره در مورد جراحی اسکولیوز، با متخصصین ما تماس بگیرید و گام‌های بعدی را با دقت برنامه‌ریزی کنید. این روش درمانی پیشرفته میتواند به شما کمک کند تا به زندگی بدون درد و ناهنجاری‌های جسمانی بازگردید.
آیا انجام جراحی اسکولیوز ضروری است؟
جراحی اسکولیوز در مواردی انجام می‌شود که روش‌های درمان بدون جراحی مانند استفاده از بریس و کمربندهای مخصوص اسکولیوز نتیجه‌بخش نباشد و انحراف ستون فقرات، درد و تنگی نفس شدیدتر شوند. پزشک لزوم انجام جراحی اسکولیوز بر اساس سن فرد، شدت و درجه انحراف ستون فقرات و احتمال پیشرفت آن را بررسی کرده و زمان انجام جراحی را تعیین میکند. شرایط درمان و انجام جراحی با هر درجه از انحراف ستون فقرات را در زیر می‌توانید مشاهده کنید:
- انحراف ستون فقرات کمتر از ۲۰ درجه: اگر انحراف ستون فقرات در تشخیص اولیه کمتر از ۲۰ تا ۲۵ درجه بوده و بیمار کودک باشد، پزشک هر ۴ تا ۶ ماه یک‌بار درجه انحراف را ارزیابی میکند. تا زمانی که انحراف ستون فقرات زیر ۲۰ تا ۲۵ درجه باقی بماند نیازی به جراحی نیست و می‌توان با فیزیوتراپی، بستن بریس یا کمربند طبی مخصوص و اصلاح روش‌های نشستن و خوابیدن، به‌تدریج با رشد اسکلتی کودک انحراف را اصلاح کرد. اگر بیمار بزرگسال باشد، همچنان درمان‌های غیرتهاجمی برای مدیریت علائم و جلوگیری از عوارض ناشی از اسکولیوز توصیه می‌شود.
- انحراف ستون فقرات ۲۵ تا ۴۰ درجه: در صورتی که انحراف ستون فقرات بین ۲۵ تا ۴۰ درجه بوده و یا انحنای آن به شکل C باشد، پزشک هر ۶ ماه یک بار این انحراف را اندازه‌گیری میکند و در صورتی که پس از ۶ ماه این انحراف بیش از ۵ درجه افزایش پیدا کند پزشک استفاده از بریس را توصیه میکند. معمولاً انحراف‌های C-شکل باثبات‌تر هستند و کمتر پیشرفت میکنند. در صورتی که پس از یک تا ۲ سال استفاده مداوم از بریس انحراف ستون فقرات همچنان در حال افزایش باشد، برای جلوگیری از بدتر شدن آن جراحی اسکولیوز توصیه می‌شود.
- انحراف ستون فقرات بیش از ۴۰ درجه: اگر انحراف ستون فقرات به بیش از ۴۰ تا ۵۰ درجه افزایش پیدا کند یا انحنای جانبی آن به شکل S باشد، در نهایت ممکن است باعث بروز مشکلاتی برای عصب‌های ستون فقرات، قلب یا ریه‌ها شود. انحنای جانبی S-شکل بیشتر احتمال پیشرفت و بدتر شدن را دارد و ممکن است زندگی و سلامت فرد را تحت‌تأثیر قرار دهد. در نتیجه جراحی اسکولیوز در این شرایط، خصوصاً اگر درجه انحراف بیشتر از ۴۰ درجه باشد، ضروری است.
اسکولیوز علاوه بر انحراف ستون فقرات، معمولاً با پیچش ستون فقرات نیز همراه است. با انجام این جراحی می‌توان این ناهنجاری‌ها را اصلاح کرد و از شدیدتر شدن انحراف ستون فقرات و بروز عوارض ناشی از آن جلوگیری کرد.
عوارض انجام ندادن جراحی اسکولیوز
اگر پزشک بر اساس شدت انحراف و میزان پیشرفت اسکولیوز، جراحی را توصیه کرده باشد بی‌توجهی یا به تعویق انداختن این جراحی ممکن است عوارض و مشکلات جبران‌ناپذیری برای فرد به همراه داشته باشد. احتمال بروز عوارض جدی در افرادی که در سنین پایین به اسکولیوز مبتلا می‌شوند، بیشتر است. این عوارض شامل موارد زیر هستند:
- افزایش تدریجی انحراف ستون فقرات
- آسیب به سیستم قلبی-عروقی یا ریوی
- عدم رشد مناسب اندام‌های داخلی در کودکان
- تنگی کانال نخاعی
- فشار به نخاع و اعصاب متصل به نخاع
- مشکلات حرکتی
- مشکلات تنفسی
- کوتاهی قد
- درد، بی‌حسی و ضعف در پاها و کمر
- مشکل در ایستادن
بهترین سن برای انجام جراحی اسکولیوز
برای انجام جراحی اسکولیوز سن خاصی در نظر گرفته نمی‌شود، زیرا شدت و میزان پیشرفت اسکولیوز در افراد مختلف متفاوت است. در موارد شدید اسکولیوز که انحراف ستون فقرات بیش از ۴۰ درجه است، این خطر وجود دارد که عوارض ناشی از این عارضه تأثیرات نامطلوبی بر سلامت و زندگی فرد به جای بگذارد، به همین دلیل انجام جراحی در این افراد، فارغ از سن، ضروری است. به طور کلی می‌توان افراد مبتلا به اسکولیوز را به دو دسته کودکان و بزرگسالان تقسیم کرد:
- کودکان و نوجوانان
اگر کودک شما به اسکولیوز مبتلا شده باشد، پزشک متخصص ابتدا با معاینات منظم و تصویربرداری‌های دقیق وضعیت انحراف ستون فقرات را تحت نظارت قرار می دهد. در این مرحله، پزشک به دقت میزان انحراف ستون فقرات و هر گونه علائم احتمالی همراه با اسکولیوز را بررسی می کند.
در صورتی که با رشد کودک، انحراف ستون فقرات اصلاح نشود و درجه انحراف افزایش یابد، این وضعیت ممکن است به مشکلات جدی تری منجر شود. به خصوص اگر فضای کافی برای رشد مناسب اندام های داخلی فراهم نباشد، ناهنجاری هایی در عملکرد و رشد این اندام ها ایجاد می شود.
نکته مهم این است که در این سنین، ستون فقرات کودکان همچنان دارای انعطاف پذیری بالایی است. با تشخیص به‌موقع و جراحی اسکولیوز، می توان از انحراف بیشتر ستون فقرات جلوگیری کرده و خطر بروز عوارض در آینده را به حداقل رساند. انتخاب یک جراح ماهر و متخصص در این زمینه نقش بسیار مهمی در موفقیت این فرآیند دارد.
- بزرگسالان
در صورتی که انحراف ستون فقرات در بزرگسالان بیش از ۴۰ درجه باشد، در درازمدت مشکلاتی مانند درد‌های مزمن ستون فقرات، عدم تعادل در حرکت‌کردن و راه‌رفتن و بدشکلی سایر اندام‌های بدن را در فرد ایجاد میکند. با جراحی اسکولیوز می‌توان از بروز این عوارض جلوگیری کرده و آن‌ها را مدیریت کرد.
انحنای ستون فقرات پس از جراحی چقدر تغییر میکند؟
در زیر می‌توانید عکس‌های قبل و بعد از جراحی اسکولیوز و اصلاح ستون فقرات را مشاهده کنید:
افرادی که تحت عمل جراحی اسکولیوز قرار می‌گیرند، بلافاصله بعد از جراحی تغییرات قابل توجهی در وضعیت ستون فقرات خود مشاهده میکنند. معمولاً پس از جراحی اسکولیوز انحراف ستون فقرات را می‌توان بیشتر از ۶۰ تا ۷۰ درصد بهبود بخشید و اصلاح کرد (منبع).
آمادگی‌های قبل از جراحی اسکولیوز
تصمیم‌گیری برای انجام عمل جراحی اسکولیوز یک تصمیم مهم است که میتواند کیفیت زندگی شما را به میزان قابل توجهی بهبود ببخشد. از آنجایی که جراحی اسکولیوز یک جراحی بزرگ محسوب می‌شود، مواردی وجود دارد که باید قبل از عمل جراحی رعایت شود تا به بهتر انجام شدن جراحی و کاهش خطرات و عوارض جانبی بعد از عمل کمک کند. این موارد شامل نکات زیر می‌شوند:
- از چند روز قبل از جراحی، مصرف هرگونه مکمل، ویتامین و داروهای گیاهی را قطع کنید.
- از یک هفته قبل از جراحی از استعمال دخانیات و مصرف الکل خودداری کنید.
- قبل از مراجعه به بیمارستان یک مکان مناسب در منزل برای استراحت بعد از جراحی آماده کنید.
- با یکی از نزدیکان هماهنگ کنید تا شما را بعد از عمل به منزل برساند.
- مصرف هر نوع داروی تجویزی مانند رقیق کننده‌های خون و غیره را به پزشک خود اطلاع دهید.
- ممکن است یک تا ۲ روز قبل از جراحی بنا به صلاحدید پزشک در بیمارستان بستری شوید.
- از ۱۲ تا ۲۴ ساعت قبل از جراحی نباید چیزی بخورید یا بنوشید.
- این جراحی تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود و یک متخصص بیهوشی قبل از جراحی شما را ویزیت خواهد کرد.
روش انجام جراحی اسکولیوز
جراحی فیوژن خلفی ستون فقرات، رایج‌ترین و مؤثرترین روش برای درمان اسکولیوز است. هدف این جراحی، اصلاح انحراف ستون فقرات به نزدیک‌ترین حالت طبیعی و تثبیت آن برای جلوگیری از انحراف مجدد است. این فرآیند با ادغام دائمی چندین مهره مجاور در ستون فقرات انجام می‌شود. تعداد مهره‌هایی که در این جراحی به هم متصل می‌شوند، به درجه و محل انحراف ستون فقرات بستگی دارد.
جراحی اسکولیوز معمولاً بین چهار تا شش ساعت طول می‌کشد، اما بسته به میزان انحراف و پیچیدگی عمل، این زمان ممکن است بیشتر نیز باشد. در این جراحی، علاوه بر اصلاح انحراف ستون فقرات، مشکلات دیگری مانند تنگی کانال نخاعی، مشکلات دیسک‌های ستون فقرات، و فشردگی عصب‌های کانال نخاعی که ناشی از اسکولیوز هستند، نیز ممکن است به‌صورت هم‌زمان برطرف شوند.
مراحل انجام جراحی اسکولیوز به شرح زیر است:
- بیهوشی
جراحی اسکولیوز ممکن است با توجه به پیچیدگی عمل بین ۴ تا ۶ ساعت، طول بکشد. در این مدت فرد تحت بیهوشی عمومی قرار دارد و به طور مداوم علائم حیاتی او به‌وسیله متخصصین کنترل می‌شود.
- ایجاد برش
برش‌های ایجاد شده برای جراحی اسکولیوز به میزان و شکل انحراف ستون فقرات و محل قرار گرفتن انحراف مورد نظر بستگی دارد. در جراحی اسکولیوز ستون فقرات با شدید‌ترین حالت که انحراف به شکل S وجود دارد باید یک برش در طول ستون فقرات ایجاد شود. بعد از ایجاد برش، ماهیچه‌های پشت کنار زده می‌شوند تا ستون فقرات کاملاً قابل مشاهده باشد.
- نصب پیچ درون مهره‌ها
در ناحیه‌ای از ستون فقرات که دچار انحراف شده است، پیچ‌هایی در دو طرف مهره‌ها قرار داده می‌شود. این پیچ‌ها برای نگه داشتن میله‌هایی که در دو طرف ستون فقرات نصب می‌شوند، درون مهره قرار می‌گیرند. تعداد پیچ‌های مورد نیاز با توجه به شدت و میزان انحراف در هر فرد متفاوت است.
- استئوتومی
اگر انحراف ستون فقرات شدید بوده یا ستون فقرات انعطاف لازم را نداشته باشد، پزشک ممکن است قسمت‌هایی از مهره‌های ستون فقرات را برش داده و خارج کند تا مهره‌ها راحت‌تر صاف شده و برای اتصال به یکدیگر آماده شوند. همچنین ممکن است در صورتی که در ناحیه‌ای که دچار انحراف شده، دیسک را هم خارج کنند تا فشار از روی عصب برداشته شود.
- قرار دادن میله
جراح بر اساس میزان انحراف ستون فقرات، میله‌ها یا راد‌هایی (Rod) را از داخل پیچ‌هایی که قبل‌تر نصب شدند، عبور می‌دهد. سپس با یک ابزار مخصوص، میله‌ها را تا حدی که انحنای ستون فقرات به حالت طبیعی بازگردد، حرکت می‌دهد و پس از آن پیچ‌ها را سفت میکند. برای جلوگیری از عود مجدد اسکولیوز، پیچ‌ها و میله‌ها پس از جراحی در جای خود باقی می‌مانند.
- فیوژن و پیوند استخوان
پس از اصلاح انحراف ستون فقرات برای تثبیت مهره‌ها در وضعیت جدید مهره‌ها باید به یکدیگر و همچنین با پیچ‌های نصب‌شده، جوش بخورند. برای این کار پیوند استخوان انجام می‌شود. پزشک مقداری بافت استخوان را در محل مهره‌های ستون فقرات قرار می‌دهد تا پیوند استخوانی میان مهره‌ها و پیچ‌ها حاصل شود. این بافت استخوان از استخوان‌هایی که در مرحله استئوتومی مهره‌ها، از بدن خود فرد برداشته با ترکیب پودر استخوان مصنوعی ترکیب شده‌اند، به دست می‌آید.
- بخیه و پانسمان
پس از اتمام جراحی عضلات و پوست در ناحیه جراحی شده بخیه و پانسمان می‌شود و پس از بهبودی تنها یک خط باریک از جای بخیه‌ها روی پوست باقی می‌ماند. بیشتر این بخیه‌ها قابل جذب هستند و فقط ممکن است سطحی‌ترین آن‌ها نیاز به برداشته شدن داشته باشد.
اقدامات پس از جراحی اسکولیوز
پس از جراحی اسکولیوز، فرد معمولاً چند روز در بیمارستان بستری می‌شود. مدت زمان بستری در بیمارستان بسته به وضعیت و سن بیمار متفاوت است و با صلاحدید پزشک تعیین می‌شود. این زمان میتواند از یک هفته یا بیشتر باشد. مدیریت درد و جلوگیری از بروز عفونت یکی از جنبه‌های مهم مراقبت‌های بعد از جراحی است. برای مدیریت درد دارو تجویز می‌شود. در این مدت فیزیوتراپی نیز شروع می‌شود تا به فرد در بازیابی قدرت و تحرک در ناحیه جراحی‌شده کمک شود.
چند هفته اول پس از جراحی چالش‌برانگیزترین زمان در دوره نقاهت است. فرد باید تا بهبود کامل بخیه‌ها حرکات فیزیکی خود را محدود کند. بهبودی پس از جراحی اسکولیوز بسته به میزان اصلاحات انجام شده و سلامت کلی فرد میتواند متفاوت باشد. به طور کلی، بهبودی ممکن است از چند ماه تا بیش از یک سال طول بکشد. موارد زیر اقداماتی است که فرد باید در جهت بهبودی و نتیجه‌بخش بودن جراحی اسکولیوز خود انجام دهد:
بستن بریس بعد از جراحی اسکولیوز
پس از جراحی یک بریس سفارشی برای فرد ساخته خواهد شد که از پشت گردن تا پایین کمر را پوشش می‌دهد. حدود پنج روز پس از جراحی، بریس باید بسته شده و در طول مدتی که فرد در بیمارستان بستری است به‌تدریج زمان استفاده از بریس افزایش پیدا خواهد کرد. پس از یک هفته باید حدود ۲۰ تا ۲۲ ساعت در روز از این بریس استفاده شود. با توجه به نظر پزشک ممکن است به‌مدت ۶ ماه پس از جراحی از بریس استفاده کرد.
فیزیوتراپی بعد از جراحی اسکولیوز
فیزیوتراپی نقش اساسی در بهبود حرکت و بازیابی سلامت عضلات و ستون فقرات پس از جراحی اسکولیوز دارد و از چند روز بعد از جراحی باید آغاز شود. البته تمرینات فیزیوتراپی که پس از جراحی انجام می‌شوند بسیار سبک و ملایم است و فشاری به ناحیه جراحی وارد نمی‌کنند. همچنین این تمرین‌ها شامل آموزش بلند شدن و حرکت کردن پس از جراحی نیز می‌شود تا آسیبی به محل جراحی وارد نشود.
پس از گذشت ۶ تا ۸ هفته از جراحی، فرد میتواند تمرینات اصلاحی جدی‌تری را برای بازیابی قدرت، انعطاف‌پذیری و استقامت ستون فقرات را شروع کند. فیزیوتراپی با توجه به تشخیص پزشک ممکن است از چند ماه تا یک سال ادامه داشته باشد تا به فرد در افزایش دامنه حرکتی و بازیابی قدرت کامل خود کمک کند.
مراقبت‌های جراحی اسکولیوز
مراقبت‌های بعد از جراحی اسکولیوز برای موفقیت عمل و بهبودی سریع ضروری هستند. توصیه‌های کلیدی شامل:
- مصرف داروها: مسکن‌ها و ضدالتهاب‌ها طبق دستور پزشک.
- وضعیت بدنی: پرهیز از خوابیدن روی شکم، حفظ وضعیت صحیح نشستن و ایستادن.
- فعالیت: محدودیت در بلند کردن اجسام سنگین، پرهیز از نشستن/ایستادن طولانی، حفظ تحرک کنترل‌شده.
- توانبخشی: ادامه فیزیوتراپی و استفاده از بریس (در صورت تجویز).
- سبک زندگی: رژیم غذایی سالم، کمک در حمام، پوشیدن لباس راحت، گرم نگه داشتن بدن.
- محدودیت‌ها: عدم رانندگی تا ۸ هفته، پرهیز از خم کردن شدید کمر تا یک سال.
- پیگیری: مراجعات منظم به پزشک.
بیشتر بیماران پس از ۴-۶ هفته به فعالیتهای سبک بازگشته و طی ۳-۶ ماه به سطح طبیعی فعالیت می‌رسند.
بسته به سن ممکن است حدود ۴ تا ۶ هفته پس از جراحی، فرد آماده بازگشت به محل کار یا مدرسه باشد. این بازه زمانی برای هر فرد متفاوت است. بسیاری از افراد حدود ۳ تا ۶ ماه پس از جراحی به سطح فعالیت طبیعی خود باز خواهند گشت. البته این برای همه یکسان نیست و برخی از افراد مدت بیشتری طول می‌کشد تا بتوانند فعالیتهای عادی خود را از سر بگیرند.
خطرات و عوارض جراحی اسکولیوز
مانند هر عمل جراحی دیگری، جراحی اسکولیوز نیز با خطر بروز عوارض جانبی همراه است. پزشک جراحی اسکولیوز را تنها در صورتی توصیه میکند که مزایای آن بیش از خطرات آن بوده یا مضرات به تعویق انداختن جراحی اسکولیوز زندگی فرد را تحت تأثیرات نامطلوبی قرار دهد. لازم به ذکر است که در اکثر موارد جراحی اسکولیوز موفقیت‌آمیز بوده و عوارض جدی در پی ندارد. با این حال، برخی از خطرات این جراحی عبارت‌اند از:
- درد مزمن
- خونریزی
- عفونت زخم
- حرکت کردن میله‌ها یا عدم اتصال مناسب پیوندها
- آسیب رسیدن به اعصاب
- آسیب رسیدن به نخاع
- آسیب رسیدن به استخوان‌های ستون فقرات
- انحراف مجدد ستون فقرات
- از دست دادن تحرک ستون فقرات
سوالات متداول
آیا جراحی اسکولیوز انحنای ستون فقرات را کاملاً اصلاح میکند؟
جراح مهره‌ها را فقط تا حدی که ایمن باشد صاف میکند. میزان اصلاح به شدت انحنا و انعطاف‌پذیری ستون فقرات پیش از عمل بستگی دارد.
آیا جراحی اسکولیوز دردناک است؟
حین عمل بیمار بیهوش است و دردی حس نمی‌کند، اما چند روز پس از جراحی درد وجود دارد که با استراحت و مسکن‌های تجویزی قابل مدیریت است.
جراحی اسکولیوز چقدر موفقیت‌آمیز است؟
از آنجا که اصلاح انحنا با نصب پیچ و میله بلافاصله قابل مشاهده است، موفقیت آن تقریباً تضمین‌شده تلقی می‌شود، به‌ویژه در کودکان و نوجوانان.
چه سنی برای جراحی اسکولیوز دیر است؟
هیچ‌وقت دیر نیست، هرچند تشخیص و مداخله زودهنگام نتیجه بهتری دارد.
آیا بعد از جراحی اسکولیوز می‌توان زندگی عادی داشت؟
بله؛ اغلب افراد ۲ تا ۴ هفته پس از عمل به مدرسه یا محل کار برمی‌گردند و طی ۴ تا ۶ ماه به فعالیتهای عادی خود بازمی‌گردند.
آیا ممکن است اسکولیوز را بدون درمان رها کرد؟
موارد خفیف فقط نیاز به پایش دارند، اما انحراف بالای ۴۰ درجه در کودکان و نوجوانان در صورت عدم درمان ممکن است تا بیش از ۹۰ درجه پیشرفت کند.
آیا جراحی اسکولیوز خطرناک است؟
در صورت انجام توسط جراح ماهر و باتجربه، خطر و عوارض جدی معمولاً به همراه ندارد.
آیا بعد از جراحی اسکولیوز قد بلندتر می‌شود؟
بله، صاف‌شدن ستون فقرات میتواند اندکی باعث افزایش قد شود.
بعد از جراحی چه محدودیت‌هایی وجود دارد؟
تا چند ماه باید از پیچاندن یا خم کردن کمر، بلند کردن اجسام سنگین، ورزش سنگین و نشستن یا سفر طولانی خودداری کرد؛ اما این محدودیت‌ها دائمی نیستند.
آیا جای زخم جراحی بزرگ می‌ماند؟
جای بخیه پس از بهبودی به‌صورت یک خط باریک روی کمر دیده می‌شود و معمولاً چندان جلب‌توجه نمی‌کند.
