افتادگی مچ پا یک عارضه جدی است که میتواند ناشی از مشکلات مختلفی مانند آسیب نخاعی، فشار بر اعصاب پا، دیابت یا ضعف عضلانی باشد. این وضعیت با درد، ناتوانی و اضطراب همراه است. عدم درمان به موقع میتواند منجر به عوارض جبرانناپذیری مانند آتروفی عضلانی و آسیب عصبی دائمی شود، بنابراین درمان سریع این عارضه ضروری است. جراحی اغلب راه حل نهایی برای درمان پای افتاده است که باید در زمان مناسب آن انجام شود.
افتادگی مچ پا چیست؟
در افتادگی مچ پا، بیمار قادر به بلندکردن پنجه پای خود نیست و هنگام راه رفتن، پای خود را روی زمین میکشد. در موارد شدید این عارضه، هنگام بالابردن پا، مچ پا کاملاً آویزان و بیحرکت دیده میشود. این وضعیت با درد، تورم و محدودیت شدید حرکتی همراه است و فرد را در انجام فعالیتهای روزمره با مشکل مواجه میکند.
این عارضه معمولاً ناشی از یک علت ثانویه است و نشانهای از یک اختلال زمینهای است. افتادگی مچ پا میتواند به دلایل مختلفی از جمله دیسک کمر، مشکلات عصبی یا عضلانی و عوامل مرتبط با برخی جراحیها رخ دهد. علاوه بر آسیب عصبی، علل دیگری نیز میتوانند منجر به افتادگی پا شوند شامل ضعف عضلات، مشکلات مادرزادی و غیره میشوند. بنابراین شناسایی علت زمینهای برای درمان مناسب و به موقع افتادگی پا بسیار ضروری است.
[sv slug=”alert”]
هشدار مهم!
چه زمانی برای درمان افتادگی مچ پا باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده موارد زیر حتماً باید برای درمان این عارضه به پزشک مراجعه کنید:
- اگر درد، تورم یا کبودی شدید در ناحیه مچ پا دارید و با استراحت و استفاده از کمپرس یخ بهبود نمییابد.
- اگر علائم عصبی مانند گزگز، بیحسی یا ضعف در ناحیه پا یا انگشتان پا مشاهده میکنید.
- اگر توانایی تحمل وزن روی پای آسیب دیده وجود ندارد یا راه رفتن برای شما دشوار است.
- اگر تغییر شکل یا ناهنجاری آشکار در محل مچ پا وجود دارد که نشان دهنده احتمال شکستگی است.
- اگر مچ پا به طور مکرر دچار افتادگی میشود که میتواند نشانه ناپایداری مزمن آن قسمت باشد.
- اگر پس از ۵ تا ۷ روز استراحت و درمان در منزل، بهبودی قابل توجهی در علائم حاصل نشده است.
در صورت مشاهده این گونه موارد، مراجعه به پزشک برای ارزیابی دقیقتر آسیب از طریق معاینه و احتمالاً انجام آزمایشهای تصویربرداری مانند رادیوگرافی یا MRI ضروری است تا درمان مناسب انجام شود.
[sv slug=”alert1″]
افتادگی مچ پا چگونه درمان میشود؟
درمان افتادگی مچ پا معمولاً با تشخیص و رفع علت زمینهای آغاز میشود. ابتدا باید علت اصلی این وضعیت مانند آسیب نخاعی، فشار بر اعصاب، دیابت یا ضعف عضلانی شناسایی شود. پس از آن، درمان مناسب برای رفع مشکل اساسی اعمال میشود تا از بروز عوارض جدی پیشگیری شود و زمینه بهبود افتادگی مچ پا فراهم گردد.
درمان سریع افتادگی مچ پا حیاتی است تا از عوارض بلند مدت آن جلوگیری شود. با کمپرس سرد، استفاده از بریس و استراحت مطلق، فرایند بهبودی آغاز میشود. در موارد شدید افتادگی، جراحی لازم است تا اعصاب آسیبدیده درمان شوند. پس از انجام جراحی با رعایت دقیق توصیههای پزشک و فیزیوتراپی، بازگشت به فعالیتهای عادی به سادگی امکانپذیر خواهد بود.
تشخیص دقیق علت افتادگی مچ پا
این عارضه معمولاً نشانه مشکلات زمینهای دیگر است و به تنهایی یک عارضه اصلی محسوب نمیشود. یافتن علت دقیق آن چالش برانگیز است. ابتدا باید مشخص شود این مشکل ناشی از آسیب عصبی، بیماری سیستمیک یا عوامل دیگر است.
پزشک برای تشخیص ممکن است معاینات بالینی مانند بررسی نحوه راه رفتن و قدرت عضلانی را در جلسه معاینه انجام دهد. وی آزمایشاتی چون اشعه ایکس، سونوگرافی، سی تی اسکن، MRI، نوار عصب و عضله یا آزمایشات را تجویز کند. یافتن علت اصلی برای انتخاب درمان بسیار ضروری است. در ادامه ارزیابیهای رایجی که ممکن است که پزشک انجام دهد را توضیح خواهیم داد:
معاینه و بررسی علائم افتادگی مچ پا توسط پزشک چگونه است؟
جلسه معاینه افتادگی مچ پا توسط پزشک شامل گرفتن شرح حال، معاینه فیزیکی مچ پا برای تشخیص نوع آسیب، درخواست احتمالی نوار عصب و عضله و آزمایشات تصویربرداری مانند رادیوگرافی یا MRI میشود.
معمولاً جلسه معاینه این عارضه توسط پزشک این مراحل را شامل میشود:
- گرفتن شرح حال از بیمار در مورد نحوه آسیبدیدگی و میزان دردی که احساس میکند.
- معاینه ظاهری مچ پا برای بررسی تورم، کبودی و تغییر شکل احتمالی.
- لمس و فشار دادن مچ پا برای تشخیص نقاط حساس و دردناک که میتواند نشانه شکستگی یا پارگی رباط باشد.
- بررسی دامنه حرکتی مچ پا در جهات مختلف برای ارزیابی محدودیت حرکت.
- انجام آزمونهای خاص پزشکی برای ارزیابی ثبات مفصل و آسیب رباطها.
- پزشک ممکن است که درخواست عکسبرداری با اشعه ایکس برای تشخیص قطعی شکستگی یا جابهجایی استخوانها در صورت لزوم را بدهد.
- معاینه دقیق توسط پزشک برای تشخیص نوع و شدت آسیب مچ پا و انتخاب درمان مناسب.
- ارائه توصیههای درمانی مانند استراحت، سرما درمانی، باندپیچی و تجویز داروهای ضدالتهاب.
بررسی سوابق پزشکی برای تشخیص بهتر علت افتادگی مچ پا
بررسی سوابق پزشکی بیمار توسط پزشک برای تشخیص و درمان بهتر این عارضه بسیار مهم است. سابقه آسیبهای قبلی، بیماریهای زمینهای، مصرف داروها، جراحیهای گذشته، وضعیت استخوانها و بیماریهای روماتیسمی از جمله مواردی هستند که پزشک ممکن است سوالاتی درباره آنها بپرسد تا ریسک عوارض و مشکلات احتمالی در روند بهبودی را ارزیابی کرده و درمان مناسبتری را برای شما انتخاب کند.
آزمایشات عصبی و نوار عصب و عضله
در مواردی که علت افتادگی آسیبهای عصبی مربوط به مچ پا باشد، آزمایشهای ویژهای مانند نوار عصب و عضله (EMG) و مطالعات هدایت عصبی (NCV) بسیار کمککننده هستند. این آزمایشها میزان فعالیت الکتریکی عضلات و عملکرد اعصاب محیطی را بررسی میکنند تا آسیبهای عصبی را شناسایی کنند. با تشخیص دقیق منشأ عصبی، پزشک شما میتواند درمان مناسبتری را برای شما انتخاب کند.
اشعه ایکس
اشعه ایکس یکی از اولین و پایهایترین روشهای تصویربرداری برای بررسی این عارضه است. در این روش، تصاویر دوبعدی از استخوانها و مفاصل ناحیه مچ پا گرفته میشود. این تصاویر به پزشک این امکان را میدهد تا موقعیت و زاویه قرارگیری استخوانها را بررسی کند و هرگونه جابهجایی، تغییر شکل یا فشار بر روی اعصاب را تشخیص دهد.
این تصویربرداری تودههای بافت نرم یا ضایعات استخوانی را که ممکن است باعث ایجاد این عارضه شوند، را مشخص میکند. البته در کنار این روش گاهی آزمایشات تکمیلی دیگری نیز لازم است تا اطلاعات بیشتری از بافتهای نرم به دست آید.
سونوگرافی
سونوگرافی با امواج صوتی تصاویری از داخل مچ پا ایجاد میکند و میتواند پارگی تاندون، رباط، عضله، التهاب، آرتروز، کیست و عفونت را نشان دهد.
سونوگرافی همچنین میتواند کیست یا تومورهایی را که روی عصب فشار میآورند را نشان دهد. استفاده همزمان از اشعه ایکس برای بررسی ساختارهای استخوانی و سونوگرافی برای ارزیابی بافتهای نرم، اطلاعات جامع و دقیقی در مورد وضعیت مچ پا ارائه میکند که به تشخیص و درمان مناسب افتادگی پا کمک شایانی میکند.
سی تی اسکن
سی تی اسکن یا توموگرافی کامپیوتری، تصاویر سه بعدی با وضوح بالا از استخوانها و بافتهای نرم ارائه میدهد. در مورد این عارضه، سی تی اسکن میتواند جزئیات دقیقی از وضعیت قرارگیری استخوانها، میزان جابهجایی، شکستگیهای احتمالی و همچنین ساختارهای مفصلی مانند غضروفها و رباطها را نشان دهد. این روش بسیار دقیقتر از اشعه ایکس معمولی است.
سی تی اسکن با ترکیب تصاویر اشعه ایکس گرفته شده از زوایای مختلف، نماهای برش خورده و مقطعی از ساختارهای درونی بدن را ایجاد میکند. این روش در موارد پیچیده یا تروماهای شدید مچ پا که نیاز به بررسی دقیق است، بسیار کاربرد دارد. سی تی اسکن اطلاعات جامع و با جزئیاتی از ساختارهای استخوانی مچ پا فراهم میکند که در تشخیص و درمان بهتر افتادگی مچ پا کمک میکند.
ام آر آی
در مورد آسیبهای مچ پا، آم آر آی (MRI) میتواند پارگی رباطها، آسیب به تاندونها، غضروفها و وضعیت عضلات را به خوبی نشان دهد. این روش همچنین برای شناسایی مشکلات عصبی و بررسی استخوانها مفید است. MRI با استفاده از امواج رادیویی و میدان مغناطیسی قوی، تصاویر دقیقی از بافتهای بدن ایجاد میکند و به ویژه در تشخیص آسیبهای بافت نرم که ممکن است عصب را تحت فشار قرار دهند، کارآمد است.
درمان افتادگی مچ پا با توجه به علت
روشهای درمان افتادگی مچ پا با توجه به علت بروز آن متفاوت است. اگر افتادگی مچ پا ناشی از دیسک کمر باشد، جراحی و فیزیوتراپی لازم است. در صورت آسیب عصبی، دارودرمانی، استفاده از آتل و احتمالاً جراحی ترمیم عصب ضروری میشود. در موارد بیماریهای نورولوژیک، درمان علت زمینهای و توانبخشی روش درمان کلیدی است. شناسایی دقیق ریشه مشکل و درمان هدفمند بر اساس آن، بهترین راه برای بازگشت عملکرد مچ پا است.
برای آگاهی از روشهای درمان و شرایطی که در آن جراحی برای افتادگی مچ پا لازم است، به جدول زیر توجه کنید:
| علت افتادگی مچ پا | روشهای درمان | زمان نیاز به جراحی |
|---|---|---|
| دیسک کمر | – فیزیوتراپی – تزریق اپیدورال | – بیحسی در پا – ناتوانی در تکان دادن انگشتان پا |
| تنگی کانال نخاع | – فیزیوتراپی – تزریق اپیدورال | – عدم توانایی تحمل وزن – عدم تعادل در هنگام راه رفتن |
| آسیب عصب پرونئال | – آتل و بریس | – اگر علائم با درمانها بهبود پیدا نکند. – بیحسی پا |
| تومور مغزی | – جراحی، پرتو درمانی یا شیمی درمانی – بریس | – در موارد تومورهای بدخیم، نیاز به جراحی فوری است – اگر علائم عصبی مانند گزگز، بیحسی یا ضعف در ناحیه پا یا انگشتان پا مشاهده شد |
| بیماریهای سیستم عصبی | – داروها – بریس – جراحی | – زمان نیاز به جراحی به نوع بیماری عصبی و شدت افتادگی مچ پا بستگی دارد. – بیحسی پا |
| پاراپلژی اسپاستیک | – فیزیوتراپی – داروهای ضداسپاسم – جراحی برای رهاسازی عضلات اسپاستیک | – در صورت تشدید علائم، نیاز به جراحی احتمالی است. |
| نوروپاتی محیطی | – دارو – بریس – جراحی | – عدم تعادل در هنگام راه رفتن – تغییر رنگ مچ پا |
| مسمومیت سرب | – حذف منبع سرب – دارو – بریس – جراحی | – زمان نیاز به جراحی به شدت مسمومیت سرب بستگی دارد. – عدم ناتوانی در تکان دادن پا – عدم تعادل در هنگام راه رفتن |
| آلودگی به ویروس HTLV1 | – کنترل عفونت – دارو – بریس – جراحی | – اگر بهبودی با مصرف دارو حاصل نشود |
| آسیب اعصاب مرکزی | – داروها – کاردرمانی – بریس – جراحی | – زمان جراحی به نوع و شدت آسیب اعصاب مرکزی و افتادگی مچ پا وابسته است |
| آسیب نخاعی | – داروها – کاردرمانی – بریس – جراحی | – بیحسی – گزگز – ناتوانی در تکان دادن پا |
| ضعف عضلانی | – فیزیوتراپی برای تقویت عضلات – بریس – جراحی | – اگر علائم با درمانهای غیرجراحی بهبود نیابند – ناتوانی در تحمل وزن روی پا |
| مشکلات مفصلی | – دارو – تزریق کورتیزول – بریس – جراحی | – زمان نیاز به جراحی به نوع و شدت مشکلات مفصلی و افتادگی مچ پا بستگی دارد |
| سکته مغزی | – فیزیوتراپی برای تقویت عضلات ضعیف شده – کاردرمانی – جراحی | – عدم تحمل وزن – عدم توانایی در تکان دادن پاها |
| ام اس | – داروها – کاردرمانی – بریس – جراحی | – عدم تعادل در هنگام راه رفتن – عدم توانایی در تکان دادن پاها – گزگز در انگشتان پا |
| فلج اطفال | – فیزیوتراپی – جراحی | – زمان نیاز به جراحی به شدت فلج اطفال و افتادگی مچ پا بستگی دارد. |
| دیستروفی عضلانی | – دارو – کاردرمانی – بریس – جراحی | – افتادگی شدید و عدم پاسخگویی به روشهای بدون جراحی |
| پارکینسون | – داروها برای کنترل علائم پارکینسون – بریس – جراحی | – زمان نیاز به جراحی به شدت پارکینسون و افتادگی مچ پا بستگی دارد |
| دیابت | – کنترل قند خون – دارو – بریس – جراحی | – عدم بهبود با روشهای غیرجراحی – بیحسی پا – کبودی مچ پا |
درمان افتادگی پا در دیسک کمر
در این وضعیت دیسک بین مهرههای کمری دچار فتق شده و بر روی ریشههای عصب سیاتیک پا فشار میآورند. این فشار میتواند موجب ضعف، گزگز، درد در ناحیه پاها و در نهایت دچار عارضه افتادگی پا شود. علائم معمولاً یک طرفه و همراه با درد کمر هستند. البته توجه داشته باشید که گاهی خود جراحیهای دیسک ممکن است که خود موجب این عارضه شود.
درمان اولیه شامل استراحت، داروهای ضدالتهاب و ضددرد، کمپرس آب گرم و سرد و فیزیوتراپی برای تقویت عضلات است. اگر پس از چند هفته بهبودی حاصل نشد، جراحی برای برداشتن فتق دیسک و رفع فشار از طریق میکرودیسککتومی یا جراحی لیزری ممکن است لازم باشد. پس از جراحی، فیزیوتراپی جامع برای بهبود عملکرد و تقویت عضلات ضروری خواهد بود.
درمان افتادگی مچ پا بعد از عمل دیسک
افتادگی مچ پا بعد از عمل جراحی دیسک کمر یکی از عوارض نادر اما جدی محسوب میشود. این عارضه میتواند ناشی از آسیب عصبی در طول جراحی یا فشار مداوم بر روی عصب ساق پا باشد. علائم آن شامل درد، ضعف، گزگز و مشکل در راه رفتن است. درمان معمولاً شامل فیزیوتراپی، استفاده از کفش مخصوص افتادگی مچ پا یا در موارد شدید، جراحی مجدد است. پیشگیری از این عارضه از طریق انجام صحیح و دقیق جراحی به واسطه یک جراح حاذق و ماهر انجام میشود.
درمان افتادگی مچ پا ناشی از تنگی کانال نخاع
تنگی کانال نخاع وضعیتی است که در آن فضای داخل ستون فقرات تنگ شده و بر نخاع یا ریشههای عصبی فشار وارد میکند. علائم آن شامل درد، ضعف عضلانی و مشکل در راه رفتن است.
در موارد خفیف، درمان حمایتی با داروها، کمپرس آب یخ و فیزیوتراپی ممکن است کافی باشد. اما در موارد شدید، جراحی تنگی کانال نخاعی و لامینکتومی برای رفع فشار از نخاع و ریشههای عصبی ضروری است. فیزیوتراپی بلند مدت پس از جراحی برای بهبود عملکرد پاها نیز لازم خواهد بود.
درمان افتادگی مچ پا ناشی از آسیبدیدگی عصب پرونئال
پزشک در افتادگی مچ پا عصب سیاتیک را به عنوان مهمترین عامل این عارضه مورد بررسی قرار میدهد. عصب پرونئال یکی از شاخههای اصلی عصب سیاتیک است که عضلات جلوی ساق پا را کنترل میکند. آسیب به این عصب در شاخههای انتهایی یا اصلی میتواند منجر به این عارضه شود.
درمان شامل استراحت، سرما، فیزیوتراپی با تمرینات کششی و تقویتی، استفاده از آتل یا کفش مخصوص افتادگی مچ پا و در موارد شدید جراحی ترمیم عصب یا رفع فشار آن لازم است.
درمان افتادگی مچ پا ناشی از تومور مغزی
تومورهای مغزی در مناطق مرتبط با کنترل حرکات اندامها میتوانند موجب ضعف، گیجی، مشکلات تعادلی و در نتیجه افتادگی پا شوند. این تومورها همچنین ممکن است بر مسیرهای عصبی کنترل کننده حرکات پا فشار آورده و این عارضه را به وجود آورند.
درمان اصلی بر برداشتن یا کنترل تومور از طریق جراحی، رادیوتراپی، شیمیدرمانی یا درمان هدفمند متمرکز است. کنترل تومور به کاهش فشار بر مناطق مغزی مرتبط با حرکات پا کمک میکند. پس از درمان، فیزیوتراپی و در موارد لزوم استفاده از وسایل کمکی برای بهبود عملکرد حرکتی و تعادل ضروری خواهد بود.
درمان افتادگی مچ پا ناشی از بیماریهای سیستم عصبی
در بیماری ALS، از دست رفتن تدریجی سلولهای عصبی حرکتی به ضعف و ناتوانی عضلات میانجامد که تعادل را مختل میکند. در ALS درمان قطعی وجود ندارد و اقدامات بر کنترل علائم و حفظ کیفیت زندگی متمرکز است؛ داروها، فیزیوتراپی و استفاده از وسایل کمکی در موارد شدید توصیه میشود.
پای شارکو نیز نوعی نوروپاتی محیطی است که استخوانهای پا را تحلیل برده و زمینه این عارضه را فراهم میآورد. در پای شارکو نیز، جراحی، قالبگیری و کفش مخصوص برای تثبیت مچ پا و محافظت از آن ضروری است.
درمان افتادگی مچ پا ناشی از پاراپلژی اسپاستیک
پاراپلژی اسپاستیک (Spastic paraplegia) اختلالی عصبی است که موجب ضعف، سفتی و گرفتگی عضلانی در پاها میشود و معمولاً ناشی از آسیب به نخاع یا ساقه مغز است. سفتی و کنترل ضعیف عضلات، راه رفتن را دشوار کرده و خطر این عارضه را افزایش میدهد.
درمان شامل داروهای ضدتشنج مانند باکلوفن، شلکنندههای عضلانی مانند تیزانیدین، فیزیوتراپی برای حفظ دامنه حرکتی و تقویت عضلات، تزریق توکسین بوتولینوم به عضلات سفت در موارد شدید و استفاده از وسایل کمکی نظیر واکر، عصا یا ویلچر برای حفظ تعادل است. در موارد نادر، جراحی برای کاهش سفتی عضلانی ممکن است لازم باشد.
درمان افتادگی مچ پا ناشی از نوروپاتی محیطی در اثر دیابت یا کمبود ویتامین ب ۱۲
نوروپاتی محیطی میتواند در اثر دیابت یا کمبود ویتامین B12 نیز ایجاد شود که منجر به آسیب اعصاب محیطی کنترلکننده حرکت اندامها میشود. این امر موجب از دست رفتن حس، ضعف عضلانی، اختلال تعادل و افزایش خطر بروز این عارضه میشود.
کنترل قند خون و تجویز ویتامین B12 میتواند از پیشرفت آن جلوگیری کند. درمان شامل داروهایی چون پرگابالین، گاباپنتین و آنتیدپرسانتها برای کنترل علائم، مناسب است. فیزیوتراپی، استفاده از کفش و جوراب مناسب، واکر برای پیشگیری از آسیب و افتادن توصیه میشود.
درمان افتادگی مچ پا ناشی از مسمومیت سرب
مسمومیت با سرب میتواند به سیستم عصبی مرکزی و محیطی آسیب جدی وارد کند. سرب باعث آسیب به میلین اعصاب و اختلال در انتقال پیامهای عصبی شده که منجر به گیجی، اختلال تعادل، ضعف عضلانی، از دست دادن حس در اندامها و در نتیجه افزایش خطر این عارضه میشود.
برای درمان مسمومیت با سرب، از داروهایی مانند EDTA و سوکسیمر (Succimer) استفاده میشود که سرب را از بدن دور میکند. همچنین مکملهایی تجویز میشوند که به ترمیم آسیبهای عصبی ناشی از مسمومیت سرب کمک میکنند. فیزیوتراپی نیز برای بهبود حرکات بدن و تقویت عضلات بسیار مهم است. در موارد شدید، استفاده از وسایل کمکی مانند واکر یا ویلچر برای کمک به حرکت ضروری است.
درمان افتادگی مچ پا ناشی از آلودگی به ویروس HTLV1
ویروس HTLV1 میتواند باعث آسیب در سلولهای عصبی در نخاع و مغز شده و منجر به فلج تدریجی، خشکی و ضعف عضلانی در پاها میشود. این اختلال حرکتی، تعادل را مختل کرده و خطر این عارضه را افزایش میدهد.
متأسفانه درمان قطعی وجود ندارد و درمان حمایتی بر کنترل علائم از طریق داروهای ضدالتهاب، شلکنندههای عضلانی، فیزیوتراپی و در موارد شدید استفاده از ویلچر یا واکر متمرکز است. مدیریت عفونتهای ثانویه و درمانهای آزمایشی مانند ضدویروسها یا ایمونوگلوبین نیز هم اکنون در دست بررسی هستند.
درمان افتادگی مچ پا ناشی از آسیب اعصاب مرکزی
آسیبهای سیستم عصبی مرکزی میتواند باعث از دست رفتن کنترل حرکتی عضلات مچ پا و در نتیجه افتادگی آن شود. علل این وضعیت شامل ضربه به سر است. در این موارد، این عارضه معمولاً با الگوهای گستردهتری از ضعف عضلانی همراه است.
درمان بر دو محور اصلی متمرکز است:
- کنترل و درمان علت زمینهای مانند کنترل فشارخون برای پیشگیری از سکته
- توانبخشی شامل فیزیوتراپی، استفاده از وسایل کمکی مانند واکر، آتل و کفشهای طبی برای بهبود عملکرد و پیشگیری از بروز این عارضه
درمان افتادگی مچ پا ناشی از آسیب نخاعی
آسیب به نخاع در ناحیه گردنی یا پشتی میتواند ارتباط مغز با عضلات مچ پا را مختل کند که باعث از دست رفتن کنترل حرکات مچ پا و مشکل در راه رفتن شود. علل آن شامل تصادفات، جراحات نافذ، تومورها و ناهنجاریهای مادرزادی ستون فقرات است.
درمان شامل بهبود آسیب اولیه نخاعی، مدیریت عوارض حاد، توانبخشی حرکتی با تجهیزات کمکی، فیزیوتراپی و آموزش مهارتهای مستقل زندگی است. یک برنامه درمانی جامع میتواند عملکرد حرکتی را بهبود بخشیده و به بهبودی این عارضه کمک کند.
درمان افتادگی مچ پا ناشی از ضعف عضلانی
گاهی ضعف عضلات مچ پا و ساق ناشی از بیماریهای عضلانی مانند دیستروفی، سندرم گیلن باره (Guillain–Barré syndrome)، بیتحرکی طولانی مدت یا فلج اطفال میتواند منجر به این عارضه شود.
در این موارد، رویکرد درمانی شامل درمان علت زمینهای ضعف عضلانی و افزایش قدرت و استقامت از طریق فیزیوتراپی و تمرینات تقویتی مانند تمرینات ورزشی لازم است. همچنین استفاده از وسایل کمکی مانند واکر، عصا و کفشهای ارتوپدیک در دوره درمان برای پیشگیری از افتادن ضروری است. فیزیوتراپی منظم و تمرینات مخصوص، میتواند بازگشت استقلال حرکتی و پیشگیری از بروز این عارضه را به همراه داشته باشد.
درمان افتادگی مچ پا ناشی از مشکلات مفصلی
یکی از شایعترین علل این مشکل، آرتریت یا التهاب مفاصل مانند آرتروز و روماتیسم است که به تخریب تدریجی غضروف منجر میشوند.
در این موارد، درمان شامل کنترل علت زمینهای یا کاهش درد و التهاب با داروها یا تزریقات، حمایت از مچ پا با آتل و استفاده از کفشهای طبی و فیزیوتراپی است. در موارد شدید، جراحیهایی مانند آرتروسکوپی، آرتروپلاستی یا تعویض مفصل ممکن است لازم باشد. پیشگیری از افتادگی مجدد با تمرینات و استفاده از وسایل حمایتی بسیار ضروری است.
درمان افتادگی مچ پا ناشی از سکته مغزی
سکته مغزی یک آسیب عصبی مرکزی است که میتواند منجر به اختلال در کنترل حرکات مچ پا شود. این اتفاق زمانی رخ میدهد که ناحیهای از مغز که مسئول ارسال سیگنالهای حرکتی به عضلات مچ پا است، آسیب ببیند. بسته به محل آسیب، معمولاً مچ پای سمت مقابل دچار افتادگی میشود که میتواند موقتی یا دائمی باشد.
درمان شامل درمان اولیه سکته (داروهای ضدانعقاد، آنتی پلاکتها و کنترل فشارخون)، توانبخشی حرکتی (فیزیوتراپی با تمرینات کششی، تقویتی و تعادلی)، استفاده از ارتزها (واکر، بریس و آتل مچ پا)، آموزش مهارتهای عملکردی، مدیریت عوارض مانند سفتیاندام و درمانهای دارویی مکمل است. با درمان سریع و توانبخشی دقیق، ریسک این عارضه در سکته مغزی کاملاً کاهش مییابد.
درمان افتادگی مچ پا ناشی از ام اس
بیماری ام اس (Multiple Sclerosis) یک بیماری خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی به غشا اطراف فیبرهای عصبی حمله میکند و باعث اختلال در انتقال سیگنالهای عصبی میشود. گاهی این فرآیند به مسیرهای عصبی کنترل کننده عضلات مچ پا آسیب میزند که منجر به بروز این عارضه میشود.
درمان در این بیماران شامل تزریق استروئیدها یا پلاسمافرز، درمانهای تعدیل کننده مانند اینترفرون بتا، فیزیوتراپی با تمرینات قدرتی و تعادلی، استفاده از وسایل کمکی چون واکر و بریس مچ پا است. یک رویکرد جامع با تاکید بر کنترل بیماری، توانبخشی و استفاده از تجهیزات حمایتی میتواند ریسک این عارضه را در بیماری ام اس کاهش دهد.
درمان افتادگی مچ پا ناشی از فلج اطفال
فلج اطفال یک بیماری ناشی از ویروس پولیو (Poliovirus) است که میتواند منجر به آسیب دائمی در نورونهای حرکتی مغز و نخاع شود. در موارد شدید، این ویروس باعث از بین رفتن سلولهای عصبی کنترل کننده عضلات اندامها میشود.
درمان آن شامل فیزیوتراپی با تمرینات کششی و تقویتی، استفاده از ارتزهای پا و مچ پا و در موارد شدید جراحی ترمیمی است. درمان به موقع برای پیشگیری از عوارض جبران ناپذیر آن بسیار مهم است.
درمان افتادگی مچ پا ناشی از دیستروفی عضلانی
دیستروفیهای عضلانی گروهی از بیماریهای ژنتیکی هستند که باعث تضعیف و تحلیل رفتن تدریجی عضلات از جمله عضلات مچ پا و ساق پا میشوند. این امر موجب میشود مچ پا دیگر قادر به حفظ وضعیت طبیعی نبوده و دچار افتادگی یا آویزان شدن شود.
درمان شامل فیزیوتراپی با تمرینات، استفاده از ارتز و کفش طبی و در موارد شدید جراحی است. هدف حفظ عملکرد، تحرک و کیفیت زندگی و پیشگیری از عوارض این عارضه است. در این وضعیت نیاز به درمانهای پیگیری برای جلوگیری از بازگشت افتادگی مچ پا وجود دارد.
درمان افتادگی مچ پا ناشی از بیماری پارکینسون
بیماری پارکینسون ناشی از کاهش دوپامین در مغز بوده و با مشکلاتی مانند لرزش، سفتی عضلانی و اختلال تعادل همراه است. درمانهای این عارضه در بیماران شامل داروهای ضد پارکینسون، فیزیوتراپی، استفاده از وسایل کمکی برای راه رفتن و جراحی مغز در موارد شدید است.
درمان افتادگی مچ پا ناشی از بیماری دیابت
درمان افتادگی مچ پا ناشی از دیابت به دلیل عوارضی مانند نوروپاتی و کاهش جریان خون در اندامها است که میتواند باعث آسیبهای مکرر و بروز عفونت شود. کنترل قند خون برای جلوگیری از پیشرفت عوارض دیابت حیاتی است. استفاده از داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی، ضد درد و در صورت عفونت، آنتی بیوتیکها لازم است.
انجام تمرینات فیزیوتراپی مشخص، استفاده از وسایل کمکی مانند واکر، و روشهای کاهش فشار برای حمایت از مچ پا ضروری است. برای ثابت نگه داشتن و محافظت از مچ پا در حین بهبودی، استفاده از بریس یا آتل توصیه میشود. در مواردی که روشهای غیرجراحی موفقیت آمیز نیست یا بیمار احساس گزگز شدید یا بیحسی دارد، جراحی ممکن است لازم باشد.
روشهای درمان افتادگی مچ پا
درمان مناسب این عارضه به علت آن بستگی دارد. در برخی موارد، تنها با استراحت و بالا قرار دادن پا از سطح بدن امکان درمان وجود دارد. اما در اغلب موارد به جراحی برای ترمیم عصب آسیبدیده نیاز است. جراحی انتقال تاندون، تزریق بوتاکس و تحریک الکتریکی در درمان افتادگی مچ پا نتایج امیدوارکنندهای داشتهاند. در ادامه این روشهای درمانی را میتوانید مشاهده کنید:
درمان خانگی
درمان خانگی افتادگی مچ پا شامل استراحت، کمپرس یخ، بستن مچ پا و نگه داشتن پا بالاتر از سطح بدن است. همچنین مصرف مسکنهای ضد التهاب خوراکی میتواند به کاهش درد و تورم در ناحیه مورد نظر کمک کند. این روشها در مراحل اولیه بروز عارضه مناسب است و میتواند به کاهش برخی علائم مانند درد و التهاب کمک کند، اما در صورت عدم بهبودی باید هر چه سریعتر به پزشک مراجعه کنید.
استفاده از ارتزها
ارتزها مانند بریس و آتل، وسایل کمکی هستند که برای حمایت و محافظت از مچ پا در برابر افتادگی مچ پا استفاده میشوند. ارتزها میتوانند حرکات مچ پا را محدود یا هدایت کنند. استفاده از ارتزها معمولاً در مراحل فیزیوتراپی پس از درمان اولیه استفاده میشوند و سپس با شروع تمرینات فیزیوتراپی، استفاده از آنها کاهش مییابد.
تحریک الکتریکی
تحریک الکتریکی عملکردی (FES) روشی است که در آن الکترودها روی عضلات اطراف مچ پا قرار داده میشوند و با این تحریک، عضلات فعال میشوند. این باعث تقویت عضلات، افزایش کنترل و هماهنگی حرکات مچ پا میشوند. FES معمولاً بعد از درمان اولیه این عارضه به کار میرود تا بازگشت عملکرد کامل مفصل را تسریع بخشد. بهتر است که تحریک الکتریکی همراه با تمرینات و فیزیوتراپی انجام شود.
تزریق بوتاکس
در این روش از توکسین بوتولینوم یا همان بوتاکس برای کاهش فعالیت عضلات اطراف مچ پا استفاده میشود. بوتاکس باعث شل شدن موقت عضلات میشود که از فشار بر مچ پا و افتادگیهای بیشتر جلوگیری میکند. این روش معمولاً برای درمان انواع شدید افتادگی که با درمانهای معمول بهبود نمییابند، به کار میرود. تزریق بوتاکس باید توسط پزشک انجام شود و ممکن است نیاز به تکرار دورهای داشته باشد.
فیزیوتراپی و حرکات اصلاحی
فیزیوتراپی یکی از اصلیترین روشهای درمان این عارضه است که معمولاً پس از درمانهای اولیه انجام میشود. در این روش، از طریق انجام تمرینات مختلف، قدرت، دامنه حرکتی و ثبات مچ پا بهبود مییابد. تمرینات کششی، تقویتی و تعادلی میتوانند در بازگرداندن عملکرد طبیعی به مچ پا کمک کنند. همچنین فیزیوتراپی درد و التهاب را کاهش میدهد. این درمان معمولاً به مدت چندین هفته یا ماه ادامه مییابد تا بازگشت کامل عملکرد مچ پا حاصل شود.
هدف از درمان فیزیوتراپی میتواند شامل این حرکات باشد:
- تمرینات کششی برای افزایش دامنه حرکتی و انعطافپذیری مچ پا
- تمرینات تقویتی با وزنه یا تراباند برای تقویت عضلات ساق پا و مچ پا
- تمرینات تعادلی مانند ایستادن روی یک پا یا تردمیل برای بهبود ثبات مچ پا
- تمرینات دورهای آموزش الگوی صحیح راه رفتن
- استفاده از ماساژ، کرایوتراپی (سرما درمانی) و الکتروتراپی برای کاهش درد و التهاب
هدف این تمرینات افزایش قدرت، انعطافپذیری و ثبات عضلات مچ پا و بهبود عملکرد حرکتی است تا باعث بهبود افتادگی مچ پا شود.
طب سوزنی
درمان این عارضه با طب سوزنی شامل سوزن زدن در نقاط خاصی از بدن با هدف کاهش درد، التهاب و تسریع روند بهبودی در مچ پا است. سوزنهای باریک در نقاطی مانند ساق پا، زانو، لگن و کمر فرو میروند تا جریان انرژی بدن را تنظیم کنند. این روش میتواند گردش خون را بهبود بخشیده، ترشح اندورفینها را افزایش دهد و سبب شل شدن عضلات منقبض شود.
جراحی
در مواردی که رباطها آسیب جدی دیدهاند یا استخوانها جابهجا شدهاند، جراحی برای ترمیم و تثبیت ضروری است. پس از عمل، مچ پا با آتل یا گچ محکم نگه داشته میشود تا التیام یابد و سپس فیزیوتراپی آغاز میشود. در درمان علت زمینهای، رویکردهای مختلفی از برداشتن تومور تا بازسازی اعصاب محیطی ممکن است.
اگر سیستم عصبی مرکزی آسیب ندیده باشد، بازسازی اعصاب محیطی در ۶ ماه امکانپذیر است، اما آسیبهای سیستم عصبی مرکزی معمولاً سختتر درمان میشوند. جراحی میتواند با رهایی فشار از ساختارهای عصبی علائم را بهبود بخشد. برای درمان مزمن و عودکننده نیز پیوند تاندونهای مقاوم از دیگر نقاط بدن به رباطهای آسیبدیده انجام میشود که پس از عمل، نیاز به فیزیوتراپی دارد.
خطرات درمان نکردن به موقع افتادگی مچ پا چیست؟
این عارضه اگر به موقع درمان نشود میتواند عوارض جدی به همراه داشته باشد، از جمله:
- درد مزمن: درد پایدار و طولانی مدت در ناحیه مچ پا که میتواند فعالیتهای روزانه شما را محدود کند.
- ناپایداری مفصل: شل شدن رباطها منجر به ناپایداری مفصل مچ پا میشود که احتمال آسیب مجدد را افزایش میدهد.
- آرتروز زودرس : آسیب به غضروف مفصلی میتواند منجر به تشکیل زودهنگام آرتروز در مچ پا شود.
- اختلال در راه رفتن: مشکلات در نحوه راه رفتن و دشواری در انجام فعالیتهای ورزشی به دلیل درد و ناپایداری مفصل همراه خواهد بود.
- عفونت: در مواردی که پارگی رباطها به درمان نیاز دارد، خطر ابتلا به عفونت وجود خواهد داشت.
- محدودیت حرکتی: محدودیت در دامنه حرکتی مفصل مچ پا، میتواند بر زندگی روزمره و فعالیتهای ورزشی شما کاملاً تأثیر بگذارد.
بنابراین توصیه میشود در صورت داشتن این عارضه حتماً در سریعترین زمان ممکن به پزشک مراجعه و درمان مناسب را آغاز کنید تا از عوارض جدی و درازمدت آن جلوگیری کنید.
پیشگیری از افتادگی مچ پا
سن، شرایط پزشکی، فعالیت بدنی و حتی ژنتیک میتوانند به عنوان عوامل خطر افتادگی مچ پا معرفی شوند. کشف این عوامل خطر میتواند کلید پیشگیری از آسیبهای جدی باشد. ما عوامل خطر این عارضه را در ادامه به شما معرفی خواهیم کرد تا از افتادگی مچ پا پیشگیری کنید:
مراجعه به یک جراح ماهر
عصب پرونئال، عضلات پا را کنترل میکند و فشار بر این عصب میتواند خطر افتادگی پا را افزایش دهد. یکی از عوامل فشار بر این عصب، جراحیهای پیچیده یا طولانی مدت مانند تعویض مفصل ران یا زانو است.
زمان طولانی بیهوشی و وضعیت نامناسب بدن میتواند باعث فشار بر این عصب شود. بنابراین پزشک باید برای پیشگیری از بروز این عارضه به مدت زمان و وضعیت قرارگیری بیمار در حین جراحی توجه کافی داشته باشد. به همین علت حتما یک پزشک حاذق را برای جراحیهای خود انتخاب کنید تا دچار این عارضه نشوید.
نشستن صحیح
چمباتمه زدن یا زانو زدن طولانی مدت در برخی مشاغل، گچگیری پا به مدت طولانی پس از شکستگی به عصب پرونئال فشار میآورد و شما را دچار افتادگی مچ پا میکند. بنابراین برای پیشگیری از افتادگی مچ پا، باید از قرار گرفتن در وضعیتهای نامناسب که این عصب را تحت فشار قرار میدهند، در طولانی مدت اجتناب کنید. ما به شما پیشنهاد میکنیم که برای پیشگیری از این عارضه به شکل درست بنشینید و زانوی خود را به شکل صحیح روی زمین قرار دهید.
مراجعه به پزشک در صورت وجود عوامل خطر
عواملی چون سن بالا، سابقه قبلی این عارضه، وجود بیماریهای زمینهای مانند دیابت، ضعف عضلات اطراف مچ پا و مصرف برخی داروها ممکن است که منجر به این عارضه شود. پزشک این عوامل را در هنگام ارزیابی و انتخاب روش درمانی مناسب برای شما در نظر میگیرد تا بهترین نتیجه را داشته باشید. در صورت سابقه بیماریهای عصبی و ستون فقرات حتما برای پیشگیری از این عارضه به پزشک مراجعه کنید.
سوالات متداول
چه زمانی باید افتادگی مچ پا جراحی شود؟
در مواردی مانند پارگی کامل رباطها یا آسیب شدید به مفصل، عدم بهبودی بعد از چند هفته، وجود شکستگی همراه با افتادگی، عدم ثبات مزمن مچ پا و احتمال افتادن.
چگونه میتوان تشخیص داد افتادگی مچ پا نیاز به جراحی دارد یا خیر؟
پزشک با معاینه بالینی، آزمایشات تصویربرداری مانند رادیوگرافی یا MRI و ارزیابی شدت آسیب، تصمیم میگیرد که نیاز به جراحی دارید یا خیر.
چه عواملی خطر افتادگی مچ پا را افزایش میدهند؟
عواملی مانند سابقه قبلی افتادگی، ضعف عضلات، شل بودن رباطها، اضافه وزن، کفش نامناسب و سطوح ناهموار میتوانند خطر این عارضه را افزایش دهند.
آیا فیزیوتراپی بعد از افتادگی مچ پا ضروری است؟
بله، فیزیوتراپی بعد از این عارضه برای بازگرداندن دامنه حرکتی کامل، تقویت عضلات و کاهش خطر افتادگی مجدد بسیار مهم است.
چه مدت زمانی برای بهبودی کامل از افتادگی مچ پا لازم است؟
زمان بهبودی کامل بستگی به شدت آسیب دارد اما معمولاً بین ۶ هفته تا ۶ ماه طول میکشد. افتادگیهای شدیدتر ممکن است زمان بهبودی طولانیتری داشته باشند.
آیا ورزشهای خاصی برای پیشگیری از افتادگی مچ پا توصیه میشوند؟
بله، ورزشهایی مانند تقویت عضلات ساق پا، حرکات پرشی، تعادلی و چابکی میتوانند به پیشگیری از این عارضه کمک کنند.
چگونه میتوان درد ناشی از افتادگی مچ پا را تسکین داد؟
برای تسکین درد میتوان از سرد کردن با یخ، باندپیچی فشاری، مصرف داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی و استراحت استفاده کرد.
آیا همیشه باید به پزشک مراجعه کرد یا میتوان افتادگی مچ پا را در خانه درمان کرد؟
اگر علائم افتادگی خفیف است تورم و ناتوانی زیاد وجود ندارد، میتوان با رعایت اصول RICE (استراحت، یخ، فشار، بالا نگه داشتن) آن را در خانه درمان کرد. اما در صورت شدت علائم یا عدم بهبودی، لازم است به پزشک مراجعه شود.
آیا افتادگی مچ پا میتواند باعث مشکلات بلندمدت شود؟
بله، اگر این عارضه به درستی درمان نشود، میتواند منجر به مشکلاتی مانند درد مزمن، ناپایداری مفصل، محدودیت حرکتی و آرتروز (از بین رفتن غضروف) در آینده شود.
آیا میتوان با افتادگی مچ پا راه رفت؟
معمولاً با این عارضه، تحمل وزن روی پا دشوار یا غیرممکن است. راه رفتن میتواند باعث آسیب بیشتر و تشدید علائم شود. بنابراین استفاده از عصا یا واکر برای حمایت وزن توصیه میشود.
بهترین روش برای بانداژ کردن مچ پا بعد از افتادگی آن چیست؟
بانداژ فشاری برای محدود کردن حرکت و جلوگیری از تورم بیشتر توصیه میشود. بانداژ باید محکم اما نه خیلی سفت باشد تا جریان خون را مسدود نکند.
چه نوع کفشهایی برای پیشگیری از افتادگی مچ پا توصیه میشوند؟
کفشهای ورزشی با پشتیبانی خوب از کف و مچ پا، با زیره مناسب برای اصطکاک کافی توصیه میشوند. کفشهای راحتی یا صندلها مناسب نیستند.
چرا بعضی افراد مستعد افتادگی مکرر مچ پا هستند؟
افرادی که یک بار دچار افتادگی شدید مچ پا شدهاند، در معرض خطر بالاتر افتادگی مجدد قرار دارند زیرا رباطهای آنها ممکن است آسیب دیده و شل شده باشند. همچنین ضعف عضلانی و اختلال در حس عمقی مفصل نیز از دلایل دیگر است.
آیا تزریق کورتون میتواند در درمان افتادگی مچ پا کمک کننده باشد؟
در برخی موارد، تزریق کورتون یا استروئید به داخل مفصل میتواند برای کاهش التهاب و درد ناشی از افتادگی شدید مچ پا مفید باشد، اما معمولاً در درمان اولیه توصیه نمیشود.
آیا بریس یا آتل مچ پا در بهبودی افتادگی مچ پا کمک میکند؟
بله، استفاده از بریس یا آتل مچ پا میتواند برای محافظت و محدود کردن حرکات در طول دوره بهبودی مفید باشد. این امر از آسیب بیشتر و افتادگی مجدد جلوگیری میکند.
بهترین زمان برای شروع فیزیوتراپی بعد از افتادگی مچ پا چه موقع است؟
معمولاً پس از چند روز اولیه استراحت و کاهش تورم، فیزیوتراپی میتواند شروع شود تا دامنه حرکتی و قدرت عضلانی بهبود پیدا کند.
آیا افتادگی مچ پا میتواند باعث آسیب عصبی شود؟
در موارد نادر، فشار شدید بر روی عصبها در هنگام این عارضه میتواند باعث آسیب عصبی و علائم مانند گزگز، بیحسی یا ضعف عضلانی شود.
چه عواملی میتوانند سرعت بهبودی افتادگی مچ پا را افزایش دهند؟
عواملی مانند استراحت کافی، کاهش تورم، انجام تمرینات فیزیوتراپی، تغذیه مناسب، کنترل وزن و اصلاح هرگونه ناهنجاری ساختاری میتوانند سرعت بهبودی را افزایش دهند.
چگونه میتوان از افتادگی مجدد مچ پا پس از بهبودی اولیه جلوگیری کرد؟
برای آنکه مجدد افتادگی مچ پا رخ ندهد، انجام تمرینات تقویتی و تعادلی، استفاده از بریس یا آتل محافظ در طول فعالیتهای پرخطر، رعایت احتیاط در سطوح ناهموار و استفاده از کفشهای مناسب توصیه میشود.
